Muhasebe Denetimi Mali Analiz 4.Sınıf Ders Notları

MUHASEBE DENETİMİ & MALİ ANALİZ

ÜNİTE–1 ( BİLGİNİN DOĞRULUĞU, GÜVENİLİRLİĞİ VE DENETİMİ )

Amaç: Finansal tablolarda sunulan bilgilerin doğru ve güvenilir olmasından işletme yönetimi 1. derecede sorumludur. İşletme yönetimi finansal tablolardaki bilginin doğruluk güvenilirliğini, işletmenin örgütsel yapısını ve muhasebe bilgi sistemini çağdaş işletmecilik kurallarına göre düzenleyerek sağlar. Bu da işletmede bir iç kontrolün oluşturulması demektir.

Denetleme Gerekleri (Bağımsız Denetçiler Tarafından)

1. İşletme sahiplerinin profesyonel yöneticilerinin beyan ettikleri mali tabloların doğruluğunu kontrol etme talepleri
2. İşletmenin büyümesi ile paralel muhasebe sisteminde olası karmaşıklıkların önlenmesi
3. Karar alıcıların işletmeden uzak olmaları
4. Ekonomik ve siyasi gelişmelerin firma içinde finansal yapılandırma gerektirmesi.

Denetimin Şartları
Denetçinin bağımsız olması, hiçbir etki altında kalmadan denetim ilkeleri ve bilimsel ölçülere göre hareket etmesidir.

Denetimin Unsurları

a) Ölçüt: Denetlenen bilginin türüne göre değişiklik gösterir.
Finansal Tablo Denetimi GKGMİ Vergi Denetimi Vergi Yasaları ve Düzenlemeleri
b) Kanıt: Denetçi tarafından nesnel olarak elde edilip değerlendirilen bilgidir. Amacın gerektirdiği miktarda ve nitelikte kanıt toplanmalıdır. Kanıtlar; müşteri beyanı, yazışma, gözlem veya soruşturma biçimindedir.
c) Denetçinin Bağımsızlığı: Etik değerleri yüksek ve işletmenin ücretli elemanı değilse denetçinin denetimi daha fazla güvenilirdir.
d) Denetim Raporu: Denetlenen bilgilerin niceliğine yönelik yargıları içerir. (Onay&Ret)

Denetim Türleri
1) Amaçlarına Göre Denetim Türleri

a. Finansal Tabloların Denetimi: finansal durumun ve faaliyet doğru biçimde GKGMİ uygun olarak hazırlanmasıyla elde edilir.

b. Uygunluk Denetimi: İşletme personeli tarafından yapılan işlemlerin yetkili organlarca (Üst yönetim-Devlet) konulmuş olan kural ve yöntemlere uygun olarak yapılıp yapılmadığının araştırılmasıdır.

c. Faaliyet Denetimi: İşletmenin etkinlik ve verimlilik denetimidir.

d. Özel Amaçlı Denetimler: Belli bir spesifik konuda yapılan denetimlerdir.

2) Denetçinin Konumuna Göre Denetim Türleri

a. Bağımsız Denetçi ve Dış Denetim:
b. İç Denetçi ve İç Denetim:

Denetçi : Denetçi için finansal tablolar denetimin girdisidir. Finansal tabloların GKGMİ’ ne uygunluğunu araştırırken kanıt toplar ve yorumlar. Denetçinin bu konuda deneyim sahibi olması muhasebeciden ayrılan özelliğidir.

Denetçinin Amacı Olmayan Konular
1) Yasal olmayan davranışları ortaya çıkarmak
2) Yolsuzlukları bulmak
3) Firma yapısının ve gelecekteki karların garantisini veya sinyalini vermek
4) Yasadışı durumların olması durumunda hukuk uzmanı gibi olmak

Yeminli Mali Müşavirlerin Özellikleri
• Defter Tutamazlar
• Muhasebe Bürosu Açamazlar
• Muhasebe Bürosuna Ortak Olamazlar
• Yalnızca Finansal tablo denetimi, uygunluk denetimi ve faaliyet denetimi yapabilirler

BÖLÜM YORUMLARI

# Mali tabloların doğruluğundan ve güvenilirliğinden enim olunabilinmesi için bağımsız denetçiler tarafından denetlenmiş olması gerekir.
# GKGMİ bağımsız denetimde bulundurulan temel ölçüttür.
# Soruda GKGMİ içeren bir denetçi türü soruluyorsa bu bağımsız dış denetçi demektir.
# Denetçi gelir tablolarını inceler, raporunu hazırlar ve ilgili mercilere sunar. O KADAR!!
# Bilginin güvenilirliğini sağlamak yönetimin, doğruluğunu araştırıp görüş bildirmek dış denetçinin görevidir. Verileri işletme birimleri hazırlar, kontrolü denetçi yapar.
# Finansal tabloları hazırlamak Muhasebecinin görevidir.

ÜNİTE–2 ( GENEL KABUL GÖRMÜŞ DENETİM STANDARTLARI )

Tanımı: elde edilen muhasebe bilgisinin doğruluğunun araştırılması ve güvenilirliğinin onaylanması ile ilgili işlemlerin yürütülmesi konusundaki standartlardır.
Genel olarak bağımsız denetçiye yol gösterir ve denetimin kalitesini ölçmeye yarayan ölçütlerdir.

Kapsamı1. Denetçinin sahip olması gereken özellikleri
2. İzleyeceği yol ve yöntemleri Gösterir/İçerir
3. Elde edilen bulgular neticesinde görüşünün belirlenmesi
4. Görüşün açıklanmasına ilişkin uyulması gereken kuralları

GENEL KABUL GÖRMÜŞ DENETİM STANDARTLARI

Genel Standartları Çalışma Alanı standartları Raporlama Standartları
1. Eğitim ve Yeterlilik 1. Planlama ve Gözetim 1. Uygunluk
2. Bağımsızlık 2. İç Kontrolün İncelenmesi 2. Yerli Açıklama
3. Mesleki Özen ve Dikkat 3. Kanıt Toplama 3. Görüş Bildirme
4. Tutarlılık

Genel Standartlar: Denetçinin sahip olması gereken özellikleri ve alınması gereken önlemleri açıklayan standartlardır.

1. Eğitim ve Yeterlilik: Denetçi ( Yeminli Mali Müşavir ) olabilmek için 10 yıl SMMM olarak çalışmak, giriş sınavından başarılı olmak ve yemin ederek ruhsat sahibi olmak gerekmektedir.
2. Bağımsızlık: Tarafsız düşünerek mesleki bilgisini objektif olarak ortaya koymalıdır.

Çalışma Alanı Standartları: Denetimin kapsamının belirlenmesinde ve güvenilir bir denetçi görüşüne ulaşmada, yeni kanıt toplamada denetçiye yol gösterici standartlardır.

1. Planlama ve Gözetim: Denetim uygulamasında kullanılacak zaman, iş gücü, araç-gereç ve diğer kaynakların tespiti için önemlidir. Denetim takım çalışmasıdır tek başına yapılmaz.

2. İç Kontrolün İncelenmesi: İç kontrol; Finansal bilgilerin güvenilirliğini, faaliyetlerin etkinliğini yasalara ve kurallara uygunluğunu sağlar. İşletme yönetiminin sorumluluğundadır. Bu inceleme modelinde denetimin kapsamı, süresi ve işin kabulü süreçleri yer alır. Bu sistem güvenilirse daha az personelin çalışması sağlanır. İşletmede etkin bir iç kontrol varsa finansal tabloların güvenilirliği o derece artar.

3. Kanıt Toplama Standardı: Denetçinin mali tablolar hakkında görüşe ulaşmasına yardımcı olan gözlem, soruşturma ve doğrulama gibi denetim tekniklerinin kullanılmasıyla yeterli sayı ve güvenilirlikte kanıtın toplanmasıdır. Toplanacak kanıtın miktarını denetçi belirler. Kanıtın miktarı kadar kalitesi de önemlidir. Kanıt miktarı iç kontrol sistemi ve mali tablo yapısının sağlıklı olmasıyla doğru orantılı toplanır.

Kanıtın Kalitesini Belirleyen Ölçütler

a) Geçerlilik
b) Nesnellik (Objektiflik)
c) Zamanlılık (Kanıtın denetimin yapıldığı zaman dilimine uyumluluğu)
d) Süreklilik (Koşullar değiştiğinde bile özelliğinin bozulmaması, geçerliliğini korumasıyla sağlanır)

Raporlama Standartları: Denetim raporu kaliteli bir denetimin son halkasıdır. Mali tablolar üzerinde bir uzmanın inceleme yaptığını gösteren tek kanıttır.

1. Uygunluk standardı: Raporda mali tabloların GKGMİ’ ne uygun hazırlanıp hazırlanmadığının belirtmesidir.
2. Yeterli Açıklama Standardı: Mali tablolar çok sayıda kullanıcıya hitap edecek şekilde geniş amaçlı düzenlenmelidir. Gerekli açıklamaların ek bilgilerle yapılması gerekir.
3. Görüş Bildirme standardı: denetim raporu sonunda mali tabloların bütünü ile ilgili olumlu, şartlı veya olumsuz bir yargıya ulaşılarak bunun ortaya konulmasıdır.
4. Tutarlılık Standardı: İncelenen dönemde geçerli olan muhasebe politikalarının ve yöntemlerinin önceki dönemde de aynen uygulanıp uygulanmadığının tespitidir.

Denetim İşlemleri (Yordamları) : Denetçinin denetim uygulamaları sırasında kanıt niteliğindeki bilgileri toplarken başvuracağı yollardır. Belli standardı yoktur, denetçiye göre değişir.

# GKGMİ: Finansal tabloların hazırlanmasında kullanılan temel ölçütlerdir. Mali tablolarla elde edilen bilginin doğruluğunun araştırılması ve güvenilirliğinin onaylanmasıdır.

ÜNİTE–3 ( DENETİMDE ÖNEMLİLİK, RİSK VE KANIT TOPLAMA KAVRAMLARI İLE ÇALIŞMA KÂĞITLARI )
Önemlilik ve denetim riski denetçinin kanıt toplama kararlarını yani denetim yordamlarının yapısını, kapsamını ve zamanlamasını, planlamasını etkiler.

Önemlilik: Finansal tablolarda yanlış bir hesap veya olgu denetimin GKGMİ’ ne uygunluğunu önleyecek kadar önemliyse bu finansal tablonun yanıltıcı olduğunu gösterir.

Önemliliğin Uygulanması
Önemlilik kararı sayısal bir karardır. Bu sayısallık planlama ve denetim test sonuçlarının daha iyi değerlendirilmesini de sağlar. Önemlilik yargısının uygulanması üç aşama gerçekleşir.

1. Denetçinin Önemlilik Hakkında Ön Belirlemede Bulunması
İlk belirlenecek şey “Önemlilik Eşiği”dir.
Önemlilik Eşiği: Denetçinin mantıksal kararlarını etkilemeyeceğine inandığı maksimum tutardır. Kesin bir kavram olmadığından önemliliğin belirlenmesi denetlenen işlemlerin göreli büyüklüğüne bağlıdır. Önemliliği “Gelir Tablosu ve Bilânço Kalemleri” oluşturur.

2. Önemlilik Hakkındaki İlk Belirlemenin Hesap Kalanları veya İşlem Sınıfına Dağıtılması
Hesap Kalanları; Stok-alacak gibi kalemlerdir.
İşlem Sınıfları; Gelir İşlemleri-Satın Alma gibi işlemlerdir.

# ilk önemlilik yargısı bir hesaba dağıtılınca “Kabul Edilebilir Yanlışlık” olarak ifade edilir.
# Bir hesaba küçük tutarda önemlilik dağıtılmışsa, büyük tutarda önemlilik dağıtılmasına göre daha fazla kanıt toplanacaktır.
# Hesap kalanında çok küçük veya hiç yanlışlık beklenmiyorsa büyük tutarda önemlilik dağıtılabilir.
# Hata beklentisi düşükse hesabın denetim alanı daralır.
# Hesap kalanının denetimi çok pahalı ise daha fazla önemlilik dağıtılabilir.

3. Olası Yanlışlıkların Tahmin Edilmesi ve Toplamlarının Önemlilik Hakkında İlk Belirleme İle Karşılaştırılması
Elde edilen kanıtlar değerlendirildikten sonra denetimin sonuna doğru yapılır. Olası yanlışlıklar ilk önemlilik yargısından (Kabul Edilebilir Hata) azsa denetçi finansal tabloların dürüstçe sunulduğu yargısına ulaşabilir.

DENETİM RİSKİ

Bilgi Riski: Finansal tabloların önemli ölçüde yanlış ve yanıltıcı olma olasılığıdır.
Denetçi Riski: Denetçinin yanlış görüş verme riskidir.
Denetim Riski: Finansal tablolar hakkında uygun olmayan görüş verme olasılığıdır.

DENETİM RİSKİNİN BİLEŞENLERİ

a) Asıl Risk : İç kontrolün olmadığı ve yanıltıcı beyanların olma olasılığıdır. Denetçi asıl riski kontrol edemez, sadece önemini belirlemeye çalışır.
i. Göreli Risk: Fazla veya az asıl risk durumlarını ifade eder. Göreli risk asıl riski arttırır
b) Kontrol Riski : Yanıltıcı beyanların iç kontrol sistemi tarafından zamanında engellenememesidir.
c) Bulgu Riski : Yapılan doğrulama ve kontrollerin yanıltıcı beyanı ortaya çıkaramama riskidir.
i. Örnekleme Riski: Denetçinin tüm hesapları incelememesi durumunda ortaya çıkan risktir. Örneklemin evreni temsil etmemesi durumunda ortaya çıkar.
ii. Örnekleme Dışı Risk: Denetçinin uygun olmayan denetim yordamı kullanması veya yanlışlıkları belirlemede başarısız olması veya sonucu yanlış yorumlaması nedeniyle oluşan risktir.

DENETİM RİSK MODELİ

DR= AR X KR X BR ( Denetim Riski = Asıl Risk X Kontrol Riski X Bulgu Riski )

# Asıl risk ve Kontrol riski Müşteri riskidir. Bulgu riski ise denetim ve denetçinin riskidir.
# Kontrol riski ve Asıl risk yüksekse bulgu riski düşük düzeyde saptanır. Ters yönlü ilişkidedir.
(AR; KR) ≈ BR
# Bulgu riski diğer risklere dayanır denetçi bulgu riskini %0,8’i geçmeyecek şekilde tasarlamalıdır.
# Hata ne kadar fazlaysa, hataları yakalama oranı da artar.

DENETİM KANITLARININ SINIFLANDIRILMASI

1. Esas Muhasebe Verileri: Büyük defter, yevmiye ve yardımcı defter, finansal tablo düzeltmeleri, çalışma tabloları ve hesaplamaları, mutabakatlar ve açıklamalarıdır.
2. Destekleyici Bilgiler: Çekler, EFT’ler, faturalar, toplantı tutanakları ve analist raporları gibi.

Kanıtın Özellikleri
Nicelik bakımından yeterli miktarda ve nitelik bakımından kaliteli olmalıdır. Denetim kanıtının yeterliliği ve uygunluğunun denetçinin profesyonel yargısına bağlı olması bunların yasal kanıtlardan farkını gösterir.
# Kanıtın Yeterliliği (Miktarı); önemlilik ve risk unsurları tarafından belirlenir.
# Kanıtın Uygunluğu (Niteliği); hesapların ve açıklamaların ortaya çıkarılması ve güvenilir olmasına bağlıdır.
# Kanıtın İlgililiği; Denetim amacına ve departmana uygun olmalıdır. Başka kanıt diğerinin yerini tutamaz.

Kanıtın Güvenilirliği
1. Dışsal kaynaktan elde edilen kanıtlar daha güvenilirdir.
2. İç kontrol yapısı etkinse zayıf kontrol yapısına göre daha güvenilirdir.
3. Denetçi tarafından doğrudan elde edilen kanıt daha güvenilirdir.
4. Orijinal belgeden elde edilen kayıt kopyasından daha güvenilirdir.
5. Denetim kanıtı belgeli ise daha güvenilirdir.

DENETİM KANITLARI ELDE ETMEDE SAVLARIN KULLANIMI

1. Var olma ve Meydana Gelme ile İlgili Savlar: Belirli bir tarihte girdi ve çıktıların karşılaştırılmasıdır. Örn: Mamul stokunun satılması sonucu elde edilen girdinin dönem aralığında doğru yansıtılıp yansıtılmadığının kontrol edilmesidir.
2. Tamlık ile İlgili Savlar: Tüm işlem ve hesapların finansal tablolarda yer alıp almamasıyla ilgilidir.
3. Haklar ve Yükümlülükler ile İlgili Savlar: Belli bir tarihte varlıkların işletmenin haklarını, borçlarının da yükümlülüklerini yansıttığını iddia etmesidir.
4. Değerleme ve Dağıtım ile İlgili Savlar: Borç, varlık, öz sermaye, gelir ve gider hesaplarının tablolarda uygum rakam/değerlerle yer almasıyla ilgili savlardır.

KANIT ELDE ETMEK İÇİN UYGULANAN DENETİM YORDAMLARI

Denetçi denetim görüşüne ulaşabilmek için kanıt toplarken risk belirleme yordamları, kontrol testleri ve maddi doğrulama yordamları kullanır. Bunlar;

1. Kayıtların ve Belgelerin Kontrolü: Kayıt ve belgelerin incelenmesiyle sağlanan kanıtların güvenilirliği, kaynağına ve eğer içselse kontrollerin etkinliğine bağlıdır. Belgesel kanıtın ilgili olduğu denetim amacı geçerlilik ve tamlıktır.
Geçerliliğin test edilmesinde (doğrulanmasında) kaynak belgenin bulunması için kayıt sistemi boyunca geriye gidilir.

( Finansal Tablo Kalemi -> Mizan -> Büyük Defter -> Yevmiye Defteri -> Kaynak Belge )
Tüm olayların kaydedilip kaydedilmediğini (Tamlık) tespit etmek için temel kaynak belgelerden örnek kalemler seçilerek muhasebe sistemi boyunca ileriye doğru gidilir.
( Kaynak Belge -> Yevmiye Defteri -> Büyük Defter -> Mizan -> Finansal Tablo Kalemi )

2. Sabit Varlıkların Kontrolü: Varlıkların fiziksel olarak incelenmesiyle onların mevcudiyetleriyle ilgili güvenli kanıt sağlayan yordamlardır.

3. Gözlem: Başkalarınca yapılan bir işleme tanıklık etmektir.

4. Soruşturma: Finansal ya da finansal olmayan işletme içindeki veya dışındaki kişilerden bilgi sağlamaya çalışmaktır. Yazılı ya da sözlü olabilir. Tek başına etkinliği test etmek için yeterli değildir.

5. Doğrulama: Üçüncü kişilerden bir bilgi veya mevcut durum hakkında yazılı cevap istenmesidir. İki tür doğrulama vardır.
i. Pozitif Doğrulama: Tüm durumlarda cevap istenmesidir.
ii. Negatif Doğrulama: Karşı taraftan sadece eğer bir hesap kalanının doğru olmadığı düşünülüyorsa cevap istenmesidir.

6. Yeniden Hesaplama:
7. Yeniden Yapma: İç kontrol tarafından yapılan yordam ve kontrolleri denetçinin kendisinin yapmasıdır.

8. Analitik Yordamlar: Denetçinin finansal ve finansal olmayan veriler arasındaki ilişkiyi inceleyerek ve karşılaştırarak finansal tablo hesaplarını değerlendirmesidir.

ÇALIŞMA KÂĞITLARI
Denetçinin yaptığı çalışma ve denetim hakkında ulaştığı sonuçlarla ilgili tuttuğu kayıtlardır.

Çalışma Kâğıtlarının Özellikleri
 Sonraki denetimlere yol gösterici nitelikte olmalıdır.
 Denetim sürecinin tek düzeliğini sağlamalıdır.
 Performansın gözden geçirilmesi için bir araç olmalıdır.
 Denetim raporunda yer alan bulgular için güvenilir bilgi sağlamalıdır.

Çalışma Kâğıtlarının İşlevleri (Faydaları)
 Denetimin yönteminde ve gözetiminde denetçiye yardımcı olur
 Denetimin planlanması, yürütülmesi ve özden geçirilmesine yardımcı olur
 Astların çalışmalarının gözden geçirilmesine yardımcı olur
 Denetim raporuna destek olur ( Denetim raporu çalışma kâğıtları esas alınarak hazırlanır.)

Çalışma Kâğıtlarının İçeriği
a) Müşterinin finansal tablolarının muhasebe kayıtlarıyla uyuştuğunu
b) Denetimin uygun şekilde planlanıp yürütüldüğünü
c) Müşterinin iç kontrol yapısı hakkında yeterince görüş elde ettiğini
d) Denetim görüşü oluşturmaya yetecek ölçüde denetim kanıtı elde edildiğini
e) Denetçinin kendi yargısını oluşturan bulguları, sorguları ve ulaştığı son yargıları kapsar.

Çalışma Kâğıtlarının Türleri

1. Sürekli Dosya: Müşteriyle ilgili tarihsel bilgileri kapsar

a. Şirket Sözleşmesi, yönetmelikleri ve tüzüğü
b. Kira, tahvil ve telif sözleşmeleri
c. Şirketin geçmişine, ürünlerine ve pazarlarına ilişkin bilgiler
d. Genel ve yönetim toplantı tutanakları

2. Cari (Yıllık Çalışma) Dosya: Cari yılda yapılan işle ilgili veri ve bilgilerin yer aldığı dosyadır.

ÜNİTE–4 ( İÇ KONTROL, DENETİM TESTLERİ VE DENETİMİN PLANLANMASI )

İç Kontrol: Finansal bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliğini, uyulması gereken yasal düzenlemeleri gerçekleştirmek üzere tüm çalışanların kontrolüne denir.

İç Kontrolün Özellikleri
• Bir süreçtir
• İnsanlar tarafından gerçekleştirilir
• Makul bir güven vermesi beklenir. Kesinlik ve garanti vermez
• bir veya birden fazla kategorideki amaçları elde etmek için dişli vazifesi görür.

İç Kontrolün Amaçları
1. Faaliyetle İlgili Amaçlar: İşletme varlık ve kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasıyla ilgili faaliyetsel amaçlardır.
2. Finansal Raporlamayla İlgili Amaçlar: Güvenilir finansal tablolar hazırlanmasıyla ilgili amaçlardır.
3. Uygunluk Amaçları: İşletmenin uyması gereken yasa, yönetmelik ve dğer düzenlemelerle ilgili amaçlardır.

İç Kontrolün Unsurları
1. Kontrol Çevresi,
2. Risk Değerleme
3. Kontrol Eylemleri
4. Bilgi ve İletişim
5. İzleme

1. Kontrol Çevresi : Bir işletmenin kontrol eylemlerinin ve bilgi sistemlerinin yapılandırılması, amaçların oluşturulması ve risk değerleme tarzları ve izleme üzerindekibelirleyicidir. En önemli unsuru yönetimin dürüst ve etik değerlere bağlı olmasıdır.

2. Risk Değerlemesi : İşetmede amaçların belirlenmesi ve bu amaçlara ulaşmayı engelleyen iç ve dış faktörleri dikkate alarak yönetim tarzının biçimlenmesidir. 3 aşamada gerçekleştirilir.
a. Amaçların Belirlenmesi : Temel amaçlara yönelikuygun stratejik ve uzun vadeli planlar oluşturulur.
b. Risklerin Tespiti ve Analizi : Her amaç grubu için iç ve dış kaynaklı riskler tespit edilir.
c. Değişim Yöntemi : Olası risklerin ortaya çıkması durumunda izlenilecek politika ve yöntemler belirlenir.

3. Kontrol Eylemleri : İşletmenin olası hata ve hileleri önlemeye yönelik önlemler almasıdır. Bunlar üst yönetimin performans sonuçlarının incelenmesi, alt yöneticilerin kendi birimlerini denetlemesi, fiziksel kontroller, bilgi sistemleri üzerindeki kontroller. Bir işi başından sonuna aynı personele verilmesi yani görevler ayrımının oluşturulması.

4. Bilgi ve İletişim : bilgi sistemleri bir işletmenin faaliyetlerinin devamlılığı ve kontrolünü mümkün kılan faaliyetsel, finansal ve uygunlukla ilgili bilgileri içeren raporları üretmekte görevlidir.

İç Kontrol Açısından Nitelikli Bilginin Özellikleri
a. Gereklilik : Bilginin yönetim kademesinin ihtiyaç duyduğu bilgi olmasıdır.
b. Zamanlılık : Bilginin yönetimin ihtiyaç duyduğu anda hazır olmasıdır.
c. Geçerlilik : Bilginin konuyla ilgili olasıdır.
d. Doğruluk : Bilginin doğru olasıdır.
e. Ulaşılabilirlik : Bilgiye ihtiyaç duyanların gerektiğinde ulaşılabilmesidir.

5. İzleme : İç kontrol tablosunun sürekli takip edilmesi ve değerlendiriilmesi demektir.

DENETİM KARAR SÜRECİ

Doğal risk, kontrol riski ve bulgu riski faktörlerinin minimize edilerek incelenen hesap kalanları veya işlem grupları ile ilgili görüş oluşturmasıdır.

# Denetçi iç kontrolle ilgili bilgi toplamada kullandığı yöntemler;
a. İç kontrol soru kağıtlarını (Anket Yöntemi)
b. Akış Şeması
c. Not alma

# Kontrol riskinin belirlenmesi için mevcut hatalar belirlenir, iç kontrolün olup olmadığı tespit edilir ve etkinliği değerlendirmek için testler yapılır. Bunlar;

a. Uygunluk Testleriİç kontrollerin düzenleniş ve etkinliğini değerlendiren testlerdir. Kontrol riski Max. İse uygunluk testleri yapılmaz.

b. Maddi Doğruluk Testleri
Finansal tablolardaki tutarların ve açıklamaların doğruluğunu değerlendirmek için kanıt toplama işlemidir. Finansal tablolardaki beyanlar esas alınır.

# İç kontrol riski düzeyine göre maddi doğruluk testleri yapılır.

# Kontrol riskleri yüksekse maddi doğruluk testleri bilanço tarihinde veya yakın bir tarihte yapılmalıdır. Daha çok kanıt toplanmalıdır.

c. İç Kontrol Riskinin Son Belirlemesinin Yapılması
Uygunluk testleri sonucuna göre mesleki deneyim ve sezgisine dayanarak yargılama yapılır.

DENETİMİN PLANLANMASI VE PROGRAMLANMASI
İşletme faaliyetleri gruplara ayrılır. Kontrol riski belirlemeleri yapılır. Özel denetim amaçları belirlenir, maddi ve uygunluk testlerş belirlenir.

Denetim İşlemleri = Denetim Testleri

ÜNİTE–5 ( MUHASEBE SİSTEMİNDE ÖRNEKLEME )

Başarılı Bir Örneklemenin Temel İlkeleri

a. Evrenle ilgili bazı bilgiler baştan elde edilmelidir.
b. Seçme işlemi ilgilenilen özellik veya değişkenden bağımsız olmalıdır.
c. Örneklem önyargısız seçilmelidir.
d. Örnekleme alınan birimler birbirinden bağımsız olmalıdır.
e. Verilerin hepsine aynı koşullar ayrıcalıksız olarak uygulanmalıdır.
f. Verilerin seçileceği alanlarla diğer alanlar arasında temel ayrımlar bulunmalıdır.

Evren: Denetçinin bilgi edinmek istediği “aynı türden” birimlerin oluşturduğu alan veya ana kütledir. Evren önceden tanımlanmalı ve çerçevesi belirlenmelidir.

Örneklem Çerçevesi: Evren birimlerini tam olarak içeren ve evrenin fiziki yapısını gösteren listedir.

# Satış faturaları, stoklar,çekler, ücretler birer evrendir. Bu konulardan birinde araştırma yapılıyorsa (Örn: çekler) çek numaraları arasında bir örneklem yapılır. Bu da örneklemin çerçevesini oluşturur.

Örnekleme Riski: Denetçinin örneklemi temel alan sonuçlarıyla evrenin tamamına aynı yolla uyguladığı testlerden elde edilen sonuçlar arasında fark olma olasılığıdır. Seçilen örneklerin evrenin büyüklüğünü doğru yansıtma yüzdesi de denilebilir.

Örnekleme Hatası: Örnekleme riski ile gerçek sonuçlar arasındaki %’sel hata oranıdır.
Örn: 500 çekten 50 si incelendi, 5’inde sorun çıktı. Ancek hepsi incelendiğinde 100 hata varsa aradaki fark yüzdesi örnekleme hatasıdır.

Örneklem Dışı Hata : Denetçinin bir tutardaki hatayı veya iç kontroldeki bir sapmayı fark edememesidir.

Uygunluk Testlerinin Gerçekleştirilmesindeki Örnekleme Riskleri

a. Alfa Riski (Hata Tipi-I)
İç kontrol yeterince güvenilir olduğu halde denetçinin örneklemden elde ettiği sonuçlara bakarak iç kontrolün yeterli güveni sağlamadığı sonucuna varmasıdır.

b. Beta Riski (Hata Tipi-II)
Denetçinin örneklemden elde ettiği sonuçlara bakarak iç kontrolün yeterince güvenilir olmadığı halde güvenilir olduğu kanısına varmasıdır.

Maddilik Testlerinin Gerçekleştirilmesindeki Hata Tipleri

a. Yanlış Ret Riski (Tip-I)Örneklem sonuçlarının hesap kalanlarında maddi bir hata olduğu desteklenmesine rağmen maddi hata olmama riskidir.

b. Yanlış Kabul Riski (Tip-II)
Örneklem sonuçlarının maddi hata olmadığını desteklemesine rağmenmaddi hata olma riskidir.

İSTATİSTİKSEL ÖRNEKLEME TÜRLERİ

İstatistiksel Örnekleme : Örneklem biriminin evrenden rassal olarak tüm karakteristik özelliklerini yansıtan sonuçların sayısal ve matematiksel olarak değerlendirilebildiği örneklemedir.

1. Nitelik Örneklemesi
Evrendeki hataların ortaya çıkış oranını tahmin etmek için kullanılır. Önemli olan hata yada hilenin maddilik değeri değil, var olup olmadığıdır. Bu örneklem türü uygunluk testlerinde kullanılır. Evrenin sadece hata tutarı bilinmek istenirse nitelik örneklemesi yapılır.

Denetçinin Belirlemesi Gereken Unsurlar
 Kontrol Test Amaçlarını Belirlemek
 Evreni Tanımak
 Örneklem Birimini Tanımak
 Örneklem Büyüklüğünü Belirmek * En Önemli Unsurudur..

Kabul Edilebilir Risk: İç kontrol güvenilir olmamasına rağmen örneklem sonuçlarına göre güvenilir olduğu kanısına varma olasılığıdır. Bu beta riski %5-10 olarak belirlenir. Riskin büyüklüğü ile örneklem büyüklüğü arasında ters orantı vardır.

Buluş Örneklemesi: Denetçinin bir sapmayı sıfıra yakın bir olasılıkla beklediği durumlarda kullandığı örnekleme türüdür. Sık rastlanmayan özel durumları belirlemek için kullanılır.

2. Parasal birim Örneklemesi
Nitelik örneklemesi teknikleriyle bir hesap sınıfına veya hesap kalanına ilişkin parasal tutar hatalarının tahmininde kullanılır. Yüksek tutarlı kayıtların örnekleme girme sansları, düşük tutarlı kayıtlara göre daha fazladır. Muhasebe birimleri incelenecekse bu örneklem kullanılır.

3. Değişkenler Örneklemesi (Nicelik Örneklemesi
Hesap kalanlarında parasal hataların tahmini için kullanılır. Evrenin parasal hata tutarı bilinmek istenirse değişkenler örneklemesi kullanılır. Maddilik testlerinde kullanılır.

ÖRNEKLEM SEÇİMİ

1. Rassal Sayılar Tablosu: Hangi birimlerin ilk olarak inceleneceğini belirlemek için evrene rastgele rakamlar verilir. En çok bu sistem kullanılır. Örn: çeklere 3, staklara 5 ücretlere 7 gibi.
2. Bilgisayarla Rassal Sayıların Oluşturulması: Rassal sayılar tablsunun bilgisayar tarafından yapılmasıdır.
3. Sistemetik Seçim: İlk birimin rassal, diğerlerinin otomatik olarak seçildiği sistemdir. Yanlı bir örnekleme yol açtığından çok tercih edilen bir sistem değildir.
4. Katmanlı Seçim: Parasal tutara göre büyük parasal tutarlar ayrı küçük parasal tutarlar ayrı değerlendirilir. Bir seçim tekniği değildir. Tasarım etkinliğinin arttırılmasında kullanılır.

# İyi bir örnekleme için örneklem büyüklüğünün yeterli olması ve örneklem birimlerinin rassal olarak seçilmesi gerekir.
# Denetçi evrenin hata oranını bilmek isterse sadece Nitelik Örneklemesine bakabilir.
# Parasal hata tutarını öğrenmek için değişkenler örneklemesi kullanılır.
# Denetçi parasal tutarlardan hareketle inceleyeceği muhasebe birimlerine ulaşmak için Parasa Birim Örneklemesi kullanılır.

Defter Değeri X Güvenilirlik Faktörü
Örneklem Büyüklüğü = ——————————————————————————
Kabul Edilebilir Hata – ( Beklenen Hata X Genişleme Faktörü)

ÜNİTE–7 ( DENETİMİN TAMAMLANMASI VE DENETİM RAPORU )

Denetimin tamamlanmasında temel 2 aşama vardır.

1. Çalışmanın Tamamlanması

a. Şarta Bağlı Borçların ve Zararların İncelenmesi
Doğrudan doğruya işletme ve işletmeyle i
Lgili taraflar arasındaki ilişkilerdenkaynaklanan, denetim raporu yazıldığı ana kadar sonuçları kesinleşmemiş, gelecekte netleşecek olaylardır. Dönem bitmesine rağmen bir sonraki seneye devretmiş borç, alacak, vergi veya anlaşmazlıklardır. Bilanço ve gelir tablolarında gösterilmek zorundadır.
b. Bilanço Sonrası Olayların Gözden Geçirilmesi
31.12 tarihinden sonra gerçekleşecek olayların incelenmesiyle belirlenen olaylardır. Hisse senetleri veya stokların bilanço tarihi sonrası piyasa değerlerindeki düşüşleri sonucu çikan kayıplar buna örnek olarak gösterilebilir.
c. Müşteri İşletmeden Beyan Mektubunun istenmesi
Amaçları:• Denetçiye verilen sözlü beyanları doğrulamak
• Beyanların uygunluğunun devam ettiğini belirlemek
• Yanlış anlaşılma olasılığını azaltmak
• Mali tablolarla ilgili beyanları yönetime mal etmek
• Müşteri ile denetçi arasındaki anlaşmazlıklarda kanıt olarak kullanılmak için

# Müşteriden beyan mektubu almak bir denetim tekniği değildir. Sadece mali tabloların usulünce hazırlandığının kanıtıdır. İşletme beyan mektubu vermezse denetçi şartlı görüş hazırlayabilir.

2. Sonuçların Değerlendirilmesi

a. Kanıtların Yeterliliğinin Değerlendirilmesi
Denetçi tüm önemli konuların tespit edilip edilmediğine karar vermek için denetimi gözden geçirir.
b. Önemlilik Düzeyinin ve Denetim Riskinin Son Defa Ölçülmesi
Daha önce 2 kez belirlenen risk düzeyleri birbiriyle karşılaştırılarak bulunan risk düzeyi kabul edilebilirliğin üzerindeyse ek maddi doğruluk testleri yapılır. Hatalar düzeltilmezse denetçi olumsuz görüş vermek zorunda kalır.
c. İşletmeden Hataların Düzeltilmesini İsteme
Denetçi Tespit ettiği hataların yönetim tarafından düzeltilmesi için muhasebe defterlerinde gerekli düzeltmelerin yapılmasını ister.
d. Çalışma Kağıtlarının Gözden Geçirilmesi
e. İşletme Yönetimi ile Görüşme

DENETİM RAPORUNUN HAZIRLANMASI
Denetim raporu hazırlanırken GKGMİ’dan raporlama standartları temel alınır.

Denetim Raporu: Denetçinin incelemeleri sonucunda öali tabloların işletmenin mali durum ve faaliyet sonuçlarını doğru yansıtıp yansıtmadığı hakkında görüşünü belirttiği raporlardır.

Denetim Raporunun Bölümleri
1. Başlık
2. Müşterinin Açık Adresi
3. Giriş Paragrafı
4. Kapsam Paragrafı
5. Görüş Bildirme Paragrafı
6. Denetçinin Adı, Ünvanı, İmzası ve Tarih

# Denetçi olumlu görüş açıklarsa raporda sadece kapsam ve görüş bölümleri olur. Diğer görüş hallerinde ise nedenlerin açıklandığı “Açıklama bölümü yada bölüm” yer alır.

Denetim Görüş Türleri

1. Olumlu (Şartsız) Görüş
Denetçi mali tablolarda işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçlarının doğru olarak yansıtıldığına inanıyorsa olumlu görüş bildirilir.
2. Şartlı Görüş
Mali tablolardaki bazı kalemlerin doğruluğundan şüphe edildiği halde yada bazı konularda tam kanaate sahip olunamaması durumunda, yinede mali tabloların bütünü hakkında bir görüş beyan edilecekse şartlı görüş açıklanır. Kafalarda soru işaretleri kalmışsa şartlı görüş bildirilir.
3. Olumsuz GörüşDüzenlenen mali tabloların dönemin mali durumu ve faaliyet sonuçlarını doğru olarak yansıtmadığına inanılıyorsa olumsuz görüş açıklanır.
4. Görüş Bildirmekten Kaçınma
Kanıt yetersizliği, mali tabloların bütünü hakkında bir fikir yürütemeyecek kadar görüş oluşturmamışsa denetçi görüş açıklamaktan kaçınır. Kanıtlar toplanamazsa.

ÜNİTE–9 ( KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZİ ) – ( YATAY ANALİZ)

Tanım: Bir işletmenin iki veya daha fazla dönemine ilişkin finansal tablolarının birbirini izleyen aynı uzunluktaki dönemler bakımından karşılaştırılmasıdır.

Amaç: Finansal tablolarda yer alan her bir kalemin yıllar itibariyle belirlenen finansal durum (Bilanço) ve faaliyet sonuçları (Gelir Tablosu) bakımından gösterdiği gelişmeyi görebilmektir.

# Bilanço: Bir işletmenin o anki finansal durumunu gösterir
# Gelir Tablosu: Bir işletmenin faaliyet sonuçlarını gösterir

Yatay Analiz: Farklı yıllarda gerçekleşen aynı kalem türlerinin mutlak ve oransal olarak karşılaştırılarak değerlendirilmesidir.

Düzenlemesi Nasıl Yapılır
1. Eşit uzunluktaki sürerleri kapsayan en az 2 döneme ait finansal tablo kullanılır.
2. Bu tabloların karşılaştırılabilirlik oranları araştırılır, gerekiyorsa düzenlemeler yapılır. (2 dönem arasında enflasyonist bir değişim varsa bu değişimler de düzenlemeler yapılır.)
3. Değişmeler mutlak fark veya oransal olarak hesaplanır.

1. Değişmelerin Mutlak Fark olarak Hesaplanması

a) Sabit Baz Dönemi Yöntemine Göre Mutlak Hesaplanması
Belirli bir yıl temel alınarak kalemlerdeki değişmeler temel yılın rakamına göre hesaplanır.

Örn: 2000 yılı baz alınarak Stokların hesaplanması

x y z
Bilanço Kalemi 2000 2001 2002 Mutlak Fark
2001-2000 Mutlak Fark
2002-2000
Hazır Değerler 100.000 300.000 180.000 200.000 80.000
Menkul Değerler 50.000 0 80.000 -50.000 30.000
Gelir Tablosu Kalemi 2000 2001 2002 Mutlak Fark
2001-2000 Mutlak Fark
2002-2000
Faaliyet Kar veya Zarar 50.000 20.000 -5.000 -30.000 -55.000

Formül; 2001 – 2000 için : y – x
2002 – 2000 için : z – x

b) Hareketli Baz Dönemi Yöntemine Göre Mutlak Hesaplanması
Her bir kalemdeki değişme bir önceki yılın rakamına göre hesaplanır.

x y z
Bilanço Kalemi 2000 2001 2002 Mutlak Fark
2001-2000 Mutlak Fark
2002-2001
Hazır Değerler 100.000 300.000 180.000 200.000 -120.000
Menkul Değerler 50.000 0 80.000 -50.000 80.000
Gelir Tablosu Kalemi 2000 2001 2002 Mutlak Fark
2001-2000 Mutlak Fark
2002-2001
Faaliyet Kar veya Zarar 50.000 20.000 -5.000 -30.000 -25.000

Formül; 2001 – 2000 için : y – x
2002 – 2001 için : z – y

2. Değişmelerin Oransal Olarak Hesaplanması

a. Sabit Baz Dönemi Yöntemine Göre Oransal Hesaplanması

x y z
Bilanço Kalemi 2000 2001 2002 Oransal Fark
2001-2000 Oransal Fark
2002-2000
Hazır Değerler 100.000 300.000 180.000 200% 80%
Menkul Değerler 50.000 0 80.000 -100% 60%
Gelir Tablosu Kalemi 2000 2001 2002 Oransal Fark
2001-2000 Oransal Fark
2002-2000
Faaliyet Kar veya Zarar 50.000 20.000 -5.000 -60% -110%

Formül-1; 2001 – 2000 için : (Y – X) / X x 100
2002 – 2000 için : (Z – X) / X x 100
Formül-2; Temel Yıla Göre Değişim Tutarı / Sabit Yıl X 100

b. Hareketli Baz Dönemi Yöntemine Göre Oransal Hesaplanması,

x y z
Bilanço Kalemi 2000 2001 2002 Oransal Fark
2001-2000 Oransal Fark
2002-2001
Hazır Değerler 100.000 300.000 180.000 200% -40%
Menkul Değerler 50.000 0 80.000 -100% -
Gelir Tablosu Kalemi 2000 2001 2002 Oransal Fark
2001-2000 Oransal Fark
2002-2001
Faaliyet Kar veya Zarar 50.000 20.000 -5.000 -60% -125%

Formül-1; 2001 – 2000 için : (Y – X) / X x 100
2002 – 2000 için : (Z – Y) / Y x 100
Formül-2; Bir Önceki Yıla Göre Değişim Tutarı / İlk Tutar X 100

KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALİZ TEKNİĞİNİN YORUM OLARAK ESASLARI
1. Ele Alınan Kalemdeki Değişimin Belirlenmesi
Analize tabi tutulan kalemin mutlak ve oransal olarak değişimin büyüklüğü ve yönü belirlenir.
2. Değişimin Ortaya Çıkardığı Sonucun Belirlenmesi
Kalemdeki artış veya azalışın kalemin özelliğide dikkate alınarak finansal durum (Bilanço) ve faaliyet sonuçları (Gelir Tablosu) bakımından ne anlama geldiği belirlenir.
3. Değişme Nedenlerinin Belirlenmesi
a. Bilançodaki Değişme Nedenleri: Bilanço içinde değişme gösteren kalemlere bakılır

Artış Nedeni Azalış Nedeni
Varlık Kalemi Diğer bir varlık kalemindeki azalış Diğer bir varlık kalemindeki artış
Dönen/Duran Varlık Kaynak unsurlarının artışı Kaynak unsurlarının azalışı

b. Gelir Tablosundaki Değişme Nedenleri: Gelir tablosu analiz edilirken sadece bölüm sonuçlarındaki değişmeler analiz edilip yorumlanır.
4. Neden – Sonuç İlişkisinin Kurulması
İncelenen kalemdeki değişim analiz sonuçlarını verir. Herhangi bir kalemdeki değişme diğer kalemlerdeki değişmelerin etkisiyle oluşur.
5. Neden – Sonuç İlişkisine Bağlı Olarak Gelecekteki Beklentilerin Belirlenmesiİşletmenin içinde bulunduğu sektördeki değişmeleri, ülke koşullarını, işletme içi politikalarındaki değişmelerde beklentileri etkileyen faktörler arasındadır.

# KTA’de kalemlerdeki değişmeler “Neden – Sonuç” ilişkisine dayanarak yorumlanır.

ÜNİTE–10 ( YÜZDE YÖNTEMİ İLE ANALİZ ) – ( DİKEY ANALİZ)
Temel Özellikleri
Finansal tablo kalemlerinin aynı tabloda yer alan belirli bir kaleme veya toplama oranlanarak bulunan yüzdelere göre ifade edildi türdür. Finansal tabloları oluşturan unsurların uygun ve yeterli büyüklükde olup olmadıklarının analizi bu yöntemle saptanır.
Bu yöntem tek bir döneme ait finansal tabloların analizinde kullanıldığı için STATİK analizdir.

Dikey Analiz Tekniğinin Üstün Yöntemleri
a. Bilanço unsurları 100 kabul edilen bilanço toplamı itibariyle ifade edildiği için her bir unsurun genel toplam içindeki nisbi önemini göstermesi
b. Bir işletmenin tek başına rakip işletmelerle yada sektör sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak incelenmesini sağlar.

Aktif ve pasif kalemlerin işletmenin finansal tablolarında nasıl dağıldığının saptanmasına yardımcı olur. Bu durum varlık ve kaynakların dağılımının incelenmesini sağlar. Özet bilgi vermez, diğer analiz yöntemleriyle birlikte kullanılması daha sağlıklı olur.

Yüzdelerle İfade Edilmiş Bilançoların Hazırlanması
Dikey yüzdeler hesaplanırken aktif ve pasif toplamı 100 kabul edilerek her bir varlık ve kaynak kaleminin genel toplama oranı hesaplanır.

Kalem Tutarı *
Genel Toplama Göre Dikey Yüzde = X 100
(Aktif veya Pasif) Toplamı

* Kalem hangi gruptaysa (aktif / pasif ) bölmenin altına o grubun toplamı yazılır

Her bir unsurun içinde bulunduğu kendi hesap grubu içindeki payıda hesaplanır. Bunun için grup toplam değeri 100 kabul edilir.

Hesaplanacak Kalemin Tutarı
Genel Toplama Göre Dikey Yüzde = X 100
Kalemin İçinde Bulunduğu Grup Toplamı

Bilançoda indirim olarak gösterilen kalemlerin dikey yüzdeleri hesaplanmaz. İndirimler düşüldükten sonraki net değerlerin dikey yüzdeleri hesaplanır.
Dikey yüzdelerin negatif çıkma olasılığı yoktur. Kalemin o yılda tutarı yoksa dikey yüzdesi “0” olur.

Yüzdelerle İfade Edilmiş Gelir Tablolarının Hesaplanması
Gelir tablosunun yüzde yöntemi ile analizinde “NET SATIŞLAR” ın değeri yüz kabul edilir ve tablodaki her kalemona bölünür.

Gelir Tablosu Kalemi
Gelir Tablosu Dikey Yüzdesi = X 100
Net Satışlar

FİNANSAL TABLOLARIN YÜZDE YÖNTEMİ İLE ANALİZ VE YORUM ESASLARI

# Dikey yüzdelerle ifade olunmuş bilançolarda yer alan yüzdeler her kalemin toplam içinde ve dahil . olduğu bölüm içindeki önemini, yani uygun ve yeterli büyüklükte olup olmadıklarını gösterir.
# Gelir tablosundaki dikey yüzdelerse her kalemin net satışlara oranını gösterir.
# İşeltmenin kendi içinde geçmiş dönem dikey yüzdeleri ile karşilaştırmalar yapılarak gelişme yönü . görülebilir. Yani dinamik analiz de yapılabilir.
# Rakip işletmelerin dikey yüzdeleri ile analiz karşlaştırmaları yapılabilir.

BİLANÇOLARIN ANALİZ VE YORUM ESASLARI

1. Varlık Dağılımının İncelenmesi

Varlık dağılımı üzerinde; iş kolu, teknoloji,ve fyat hareketleri etkilidir.
• Ticaret işeltmelerinde dönen varlıkların, üretim işletmelerinde ise duran varlıkların payı daha yüksektir.
• Emek yoğun teknoloji kullanan işletmelerde dönen varlıkların payı yüksektir.
• Dönen varlıkların içinde hazır değer, menkul kıymet ve alacaklaron payının yüksekliği likititenin yüksek olduğunu gösterir.
• Stokların likititesi düşük olduğu için gereğinden fazla olmaması istenir.
• Duran varlıklar içinde maddi duran varlıkların daha büyük paya sahip olması gerekir.

2. Kaynak Dağılımının İncelenmesi• Öz kaynakların yabancı kaynaklardan fazla olması ve Uzun vadeli yabancı kaynaklarında kısa vadeli yabancı kaynaklarından yüksek olması istenir.
• Yabancı kaynaklar faiz nedeniyle karları azaltır.

# Ülkemizde işletmeler finansman konusunda daha çok kısa vadeli yabancı kaynaklara yönelmişlerdir.

3. Varlık – Kaynak İlişkilerinin incelenmesi
Dönen ve duran varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğinin ve uygunluğunun incelenmesidir.
• Dönen varlıklar kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilir. Ancak net çalışma sermayesinin olabilmesi için bir kısmında öz kaynaklar veya uzun vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmesi istenir.
• Duran varlıklar ise öz kaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilir.
• Bu durum işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebildiğini, satış ve gider karşılamada başarılı olduğunu ve karlılığında kuvvetli olacağını gösterir.
•
# Kısa vadeli yabancı kaynakların dönen varlıkların finansmanında, Uzun vadeli yabancı kaynakların ise duran varlıkların finansmanında kullanılması işletme yararına bir yapı ortaya koyar.

GELİR TABLOSU ANALİZ VE YORUM ESASLARI

• Olağan dışı gider ve zararların olmaması istenir.
• Hasılat ve kar büyüklüğü, kendilerinden sonra gelen gider ve zararları karşılayıp diğer bölümlere ve dönem karına katkıda bulunmasıyla ölçülür.

# Dönen varlıkların finansmanının 2 temel işlevi vardır.
1. Kısa vadeli borçların ödenmesi
2. Günlük faaliyetlerin sürdürülebilmesi için net çalışma sermayesinin devamı

# Dönen varlıklar; üretimin günlük faaliyetlerin aksamadan sürdürülebilmesi ve kısa vadeli borçların ödenmesinde kullanılan varlık unsurlarından oluştuğu için bu faaliyetlerin aksamadan sürdürülebilmesi için uygun ve yeterli büyüklükte olması önemlidir.

# Duran varlıklar; Öz kaynaklar ve Uzun vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmelidir.
# Ticaret işletmelerinde dönen varlıkların duran varlıklardan fazla olması normaldir.

ÜNİTE–11 ( TREND – “EĞİLİM YÜZDELERİ” ANALİZİ )
Amacı ve Kapsamı: Mali durumun ve faaliyet sonuçlarının uzun dönemdeki eğiliimini, seyrini inceleyen analizdir. İşletmenin uzun dönemdeki varlıklarını verimli kullanma durumu, borçlanma eğilimi, satışları ve karlık gibi konularda yapılan değerlendirmelerdir.
8-10 yıldan başlayan dönemlere ait tablolar kullanılır. Yanlızca aralarında anlamlı ilişkil kurulabilen kalemlerin eğilimlerinin karşılaştırması yapılabilir. Karşılaştırmalı mali analizden farkı budur.

Yönetim Uygulama Aşamaları

1. Eğilim Yüzdelerinin Hesaplamasında Baz (Temel) Alınacak Dönemin Seçilmesi
Her yönden normal kabul edilen dönemdir. Seçilen dönemde kriz, hiper enflasyon yada çok olumlu gelişmelerin yaşandığı yıllar seçilmemelidir.

2. Kalemlerin (Mali Tabloların) Eğilim Yüzdelerinin Hesaplanması
Tüm kalemlerin baz yıldaki tutarı 100 kabul edilir.

Kalemin Diğer Yıldaki Tutarı
Eğilim Yüzdesi = X 100
Kalemin Baz Yıldaki Tutarı

# Burada seçilen temel (Baz) yıla göre mali tablo kalemlerinin değişmeleri izlenir.
# Çıkan küsüratlı sayılar tam sayıya çevrilir.
# 100’ün üzerinde çıkan değerler ARTIŞ, 100’ün altında çıkan değerler AZALIŞ eğilimi gösterir.
# Baz yılı rakamına çok yakın ve sürekli aynı seyri izleyen değişmeler, o kalemin eğiliminin olmadığını gösterir.

MALİ DURUMA İLİŞKİN (BİLANÇO) ANALİZ VE YORUM

1. Dönen – Duran Varlıklar
Amaç; Varlık yapısının gelişiminin uyumlu olup olmadığının ve dağılımın dengeli seyir izleyip izlemediğini belirtmektir.

2. Dönen Varlıklar – Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Amaç; İşletmenin net çalışma sermayesinin likititesininkısa vadeli borç ödeme seyrini belirlemek. Dönen varlıklardaki artış eğilimi Kısa Vadeli Yabancı Kaynakların artıl eğiliminden fazlaysa olumlu karşılanır.

3. Stoklar – Ticari Borçlar
Amaç; Malzeme alımlarının peşin mi kredilimi yapıldığını, ticari borçların zamanında ödenip ödenmediği takip edilir. Stoklar artış eğilimindeylen, ticari borçların azalış veya yavaş artış göstermesi olumlu yorumlanır.

4. Maddi Duran Varlıklar – Öz Kaynak
Amaç; Duran varlıkların finansmanında özkaynakların yeterli olup olmadığına bakılır. Özkaynakların artış eğiliminin duran varlıklardan fazla olması istenir.

5. Yabancı Kaynak – Özkaynak
Amaç; İşletmenin mali durumunu, finansmanda daha çok hangi kaynağın kullanıldığını görmektir. Özkaynakların artış eğilimine karşılık yabancı kaynakların azalış eğiliminde olması istenir.

FAALİYET SONUÇLARINA İLİŞKİN (GELİR TABLOSU) ANALİZ VE YORUM

1. Bürüt Satışlar – Net Satışlar
Brüt satışlar artış eğilimindeyken net satışlarında aynı oranda yada daha fazla artış göstermesi istenir.

2. NetSatışlar – Satışların Maliyeti
Net satışlar artış eğilindeyken satışların maliyetinin azalış yada daha yavaş artış göstermesi olumlu karşılanır.

3. Net Satışlar – Faaliyet Giderleri
Net satışlar artarken faaliyet giderlerinin azalış eğiliminde olması işletme lehinedir.

4. Net Satışlar – Finasman Giderleri
Net satışlardaki artış eğiliminin finansman giderlerindeki artış eğiliminden yüksek olması iyidir.

BİLANÇO VE GELİR TABLOSUNUN SONUÇLARININ KARŞILIKLI YORUMU
1. Dönen Varlık – Net SatışDönen varlıklar artış eğilimindeyken net satışların aynı oranda artması olumludur.

2. Ticari Alacaklar – Net Satışlar
Net satışların artış eğilimine karşılık ticari alacakların aynı seyri izlemesi veya daha yavaş artması istenir. Net satışlar artış eğilimindeyken ticari alacaklar azalış eğilimindeyse satışların peşin yapıldığı, alacakların tahsil edildiği düşünülür.

3. Stoklar – Net Satışlar
Stoklardaki artış veya azalışa karşılık net satışlarda daha yüksek artış eğilimi tercih edilir.

4. Maddi Duran Varlıklar – Net Satışlar
Net satışlardaki artışdaki artış eğilimine karşılık maddi duran varlıkların dağişmemesi yada daha az artış göstermesi beklenir.

İlgili aramalar:

• muhasebe denetimi ve mali analiz ders notları
• muhasebe denetimi ders notları
• aöf muhasebe denetimi ve mali analiz ders notları
• muhasebe denetimi mali analiz ders notları
• muhasebe denetimi ve mali analiz final ders notları
• Muhasebe Denetim İlkeleri ve Bilanço Analizi
• muhasebe denetim ve mali analiz ders notları
• aöf mali analiz ders notları
• dikey analiz yorumları
• MUHASEBE DEN VE MALİ ANALİZ ders notları

İktisat Tarihi Ders Notları

ÜNİTE – 1

İKTİSAT TARİHİ BİLİMİNİN DOĞUŞU : İktisat tarihi ile ilgili önerilen iki tarih vardır.Bunlardan ilki Adam Smith’in “Milletlerin Serveti” adlı kitabının yayım tarihi olan 1776 yılıdır.Diğer tarih ise 1892 yılıdır.Bu tarihte Abd Harvard Üniversitesinde William Ashley için özel bir iktisat kürsüsü kurulmuştur.İktisat tarihinin doğuşu tarihçi okula çok şey borçludur.Bu okul klasik iktisat okuluna bir tepki olarak ortaya çıkmıştır.Klasik okul iktisadi davranış kurallarının fizik kanunları gibi evrensel olduğunu iddia ederken tarihçi okul toplumun gelişme düzeyine göre farklılık göstereceğine değinmiştir.Klasikler tümdengelim;tarihçi okul ise tümevarım metodunu esas almıştır.

TARİHÇİLERİN İKTİSAT BİLİMİNE BAKIŞI : John Clapham’a iktisat tarihi geçmişin sosyal kurumlarının ekonomik yönlerini araştıran bir bilimdir.Unwin’e göre iktisat tarihi yazılı tarih boyunca insanoğlun içinde bulunduğu iktisadi şartları araştıran bir bilimdir.Gras’a göre iktisat tarihi iktisadi olayları kronolojik olarak sıralayan ve bu olaylar arasındaki ilişkileri ortaya çıkaran bir bilimdir.

İKTİSATÇILARIN İKTİSAT BİLİMİNE BAKIŞI : Hicks’e göre iktisat tarihi geçmiş çağların uygulamalı iktisadıdır.Heckser’e göre iktisat tarihinin amacı kıt ve yetersiz kaynakların insanların amaçları uğrunda çağlar boyunca nasıl kullandığının ve bu andaki değişmelerin insan hayatını ve toplumları ne şekilde etkilediğinin araştırılmasıdır.

İKTİSAT TARİHİNİN KONUSU VE GÖREVİ : İktisat tarihinin temel görevi ekonomilerin performanslarında ve yapılarında zaman içinde meydana gelen önemli değişikleri açıklamaktır.Toplumun siyasi ve ekonomik kurumları,teknolojisi,demografik durumu ve ideolojisi bu özellikleri başlıcalarıdır.Ekonomide uzun dönemdeki değişmelerin kaynağı,iktisatçılar tarafından kısa dönem tahlillerde çoğunlukla sabit olarak kabul edilen nüfus,teknoloji,mülkiyet hakları ve ekonomik kaynaklar üzerinde devlet kontrolünün derecesi gibi parametrelerde meydana gelen değişikliklerdir.İnsanlığın ekonomik tarihi,toplumların ekonomik performansını temelden değiştiren ve uzun dönemli ekonomik büyümeyi mümkün kılan iki köklü değişim çerçevesinde yazılabilir.Bu iki değişimden birincisi tarım inkılabı,ikincisi ise sanayi inkılabıdır.

TARIM İNKILABI : İnsanlar yaklaşık 10000 yıl önce yerleşik tarıma geçmişlerdir.Çeşitli bitkiler yetiştirmeyi ve hayvanları evcilleştirmeyi öğrendiler.Bu gelişme neolitik inkılap da denen temel ekonomik değişimi hızlandırdı.Avcılık ve toplayıcılıktan yerleşik tarıma geçiş insanın sosyal ve ekonomik gelişme hızını artırdı.Tarım birbirinden bağımsız olarak farklı zamanlarda farklı bölgeler olan Ortadoğu,Orta Amerika ve Kuzey Çin’de ortaya çıktı.Neolitik çağın çiftçileri sürekli ekim nedeniyle verimliliği yiten toprakları terk ederek yeni,bakir topraklarda tarım yapıyorlardı.Modern zamanlarda bilinen bütün önemli yiyecek bitkileri neolitik çiftçiler tarafından keşfedilmiştir.Ayrıca çanak çömlek imali,dokuma,ekmek yapma ve keskin bir araç elde etmek için taşların cilalanması gibi teknikler de neolitik zamanlarda keşfedilmiştir.

TARIM İNKILABINI AÇIKLAYAN TEORİLER : Childe tarafından geliştirilen çevre değişikleri teorisi , Braidwood tarafından geliştirilen çekirdek alan teorisi , Binford tarafından geliştirilen nüfus artışı teorisi.

TARIM İNKILABININ SONUÇLARI : Nüfus arttı.Zaman içinde avcılık ve toplayıcılıktan çiftçiliğe doğru sürekli bir geçiş oldu.İlk kez siyasi bir organizasyon tipi olarak devlet doğdu.Teknolojik gelişme alanında büyük adımlar atıldı.Demir çağı bronz çağının yerini aldı.Ticaret gelişti ve genişledi.Bölgelerarası ticaretin önemi arttı.Şehirler ilk kez gelişti.Çeşitli ekonomik organizasyon tipleri doğdu.Komünal mülkiyet tipi doğdu.

ÜNİTE – 2

İLK MEDENİYETLERDEN KLASİK DÖNEME İLK ÇAĞ EKONOMİLERİ : Yalnızca yıllık su baskınlarının tarlaları verimli hale getirdiği bazı nehir vadilerinde sürekli tarım yapılabiliyordu.Tarımın ilk geliştiği bölgelerden yalnızca iki vadi böyle bir imkanı sağlıyordu.Bu vadiler: Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki bölge ve Mısır’ın Nil Vadisi’ydi.

MEZOPOTAMYA : M.Ö. 6000 ile 3000 yılları arasında ortaya çıkan bir dizi sosyal değişim ve teknik ilerleme küçük neolitik yerleşim yerlerinin şehirlere dönüşmesini sağladı.Bu dönemde ortaya çıkan en önemli teknik ilerlemeler; yazının icadı,bakırın eritilmesi ve dökülmesi,hayvan gücünün saban ve tekerlekli araçlara koşulması,yelkenli gemilerin ve çömlekçi tekerleğinin bulunmasıydı.Daha 3000’lere gelmeden köleler,kiracı çiftçiler,esnaf,tüccar,din adamları ve yöneticiler ayrı sosyal gruplar olarak ortaya çıktılar.İlk Sümer kayıtları Mezopotamya bölgesinde verimli topraklarda bazı bağımsız şehir devletlerinin doğduğunu göstermektedir.İstilalara rağmen Sümer hayat tarzı oldukça istikrarlı olarak varlığını sürdürebildi.Uzak mesafeli ticaret Mezopotamya’da önemli ve hayati bir rol oynuyordu.Ticari koloniler oluşturulmuştu.Hukuk kuralları oldukça gelişmişti.Gümüş para şeklinde olmasa bile bir değişim aracı ve değer ölçüsü olarak kullanılıyordu.

MISIR : Mısır’ın gelişmesi Mezopotamya’nın gelişmesi ile paralellikler göstermekle birlikte önemli bir fark vardı.O da aşılmaz çöllerle Mısır’ın istilalara karşı korunmuş olmasıydı.Mezopotamya’da topraklar özel mülkiyet altındayken; Mısır’da firavun tüm Mısır topraklarının sahibiydi.Ticaret firavunun adamlarının tekelindeydi.Mısır’da üretim büyük ölçüde merkezi bürokrasi tarafından planlanıyordu.

MEDENİYETİN YAYILMASI : 4.binyıl boyunca Ortadoğu’da çiftçiler ürün rotasyonu,nadasa bırakma ve hayvan pisliği,kül ve deniz kabukları ile toprağı gübreleme gibi verimliliği artırmayı sağlayan tedbirleri öğrendiler.Sürekli köyler teşekkül ettikten sonra ticaret yollarının kesiştiği noktalarda ya da idari ve dini merkezlerde yeni şehirler kuruldu.

YUNAN EKONOMİSİ : Yunanistan’ın toprağı dağlıktı.Bu yüzden deniz ana ulaşım yoluydu.İlk yunan tüccarları esas olarak Doğu medeniyetlerinin gelişmiş merkezleri ile Akdeniz çevresinin geri kalmış ülkeleri arasında aracı rol oynadılar.Lidyalılardan öğrenilen para ticarette büyük bir kolaylık sağladı.Yunan şehirlerinde Pazar ekonomisinin ve ihtisaslaşmanın gelişmesini teşvik etti.Toprakların büyük bir bölümünü bağcılığa ve zeytinciliğe ayırdılar.Sonraki yüzyıllarda zeytincilik ve bağcılık tipi tarım,Akdeniz dünyasının büyük bir bölümüne yayıldı.M.Ö. 800-500 yılları arasında ihtisaslaşma ve işbölümü arttı.Hem iç hem de uluslar arası ticaret gelişti ve bunu da para ekonomisinin yaygınlaşması izledi.Buğday,kereste,esir ve bazı lüks mallar ithalatı gümüş,zeytinyağı,çanak çömlek ve diğer ihracat mallarıyla karşılanıyordu.Atina parası ayarı ve ağırlığıyla uluslar arası bir ödeme aracı oldu.Atina’nın ekonomik refahının en önemli nedeni üretim faktörleri üzerinde etkin bir mülkiyet hakları sistemi kurmayı ve buna uygun bir hukuki çerçeve meydana getirmeyi başarmasıydı.Helenistik çağda ekonominin en göze çarpan özelliği üretim ve bölüşüm üzerinde Doğu’ya özgü devlet kontrolü uygulamasının benimsenmesiydi.İskender’in fetihleri ile gerçekleşen coğrafi yayılma Helen dünyasının Hindistan ile doğrudan ticaret ilişkileri kurmasını sağladı.Çin ile ticaret de önem kazandı.bazı şehirler sınai ihtisaslaşmaya bile yöneldi.Helen çağı eski dünyada başarılmış,bölgesel ekonomik bağımlılık ve ihtisaslaşmanın en yüksek düzeyine ulaştı.

İLKÇAĞ EKONOMİLERİNDE DEĞİŞME VE GERİLEME : Tarımın ortaya çıkışından sonra nüfus önemli ölçüde artmaya başlamıştı.Nüfus artışı ve bunu izleyen azalan verim hadisesi geçmiş ekonomilerin çöküşünün ilk hazırlayıcısı olmuştur.

ROMA İMPARATORLUĞUNUN EKONOMİSİ : Roma şehir devleti başlangıcında aristokratik bir karakter arz ediyordu.Roma toplumu başında bir kral ve yönetimi elinde bulunduran askeri patrici zümresi ile küçük toprak sahipleri,kiracı çiftçiler,esnaf ve tüccarın meydana getirdiği pleb sınıfından meydana gelmekteydi.Zenginleşen plebler devletin idaresinde particilerin arasına katılarak etkinlik kazanabildi.Böylece siyasi yapı aristokrasiden oligarşiye dönmüş oldu.

GENİŞLEME DÖNEMİNDE ROMA NÜFUSU : Ölüm oranı yüksek,hayat süresi kısaydı.nüfusun büyük bir bölümü kırsal bölgelerde yaşıyor ve toprakta çalışıyordu.

GENİŞLEME DÖNEMİNDE ROMA TARIMI : İmparatorluk nüfusunun büyük bir bölümü tarımla uğraşıyordu.Tahıllar yaygın üretimi yapılan ürünlerdi.İmparatorlukta deniz yoluyla yürütülen uzak mesafeli ticaret mahalli ihtisaslaşmaya imkan veriyordu.Yeni fethedilen bölgelerden Roma’ya bol ve ucuz olarak hububat akması üzerine İtalya’da karlı olmaktan çıkan tahıl üretiminin önemi azalırken,geniş alanlar hayvancılığa ayrılmış,verimli topraklarda ise bağcılık ve zeytincilik önem kazanmıştı.Kölelik yeniliği önleyici bir faktördü.İtalya’nın kırsal nüfusu büyük ölçüde kendi sahibi ya da kiracısı oldukları toprakları izleyen bağımsız köylülerden oluşuyordu.İmparatorlukta temel vergi ekili arazi üzerindeydi.Köylüler altın olarak sabit kalan vergiyi gümüş parayla değerlendirildiğinde daha fazla olarak ödemek zorundaydılar.

LATİFUNDİA : İşgücünün büyük kısmı kölelerce sağlanan ve kar amacıyla üretim yapan büyük çiftliklerdir.

GENİŞLEME DÖNEMİNDE ROMA ŞEHİRLERİ : Roma uygarlığı bir şehir uygarlığıydı.Şehirlerin önemli bir fonksiyonu mahalli yönetim merkezleri olmasıydı.Bazı şehirler ise askeri bir fonksiyona sahipti.Şehir nüfusunun önemli bir bölümünü tarım işçileri oluşturuyordu.Şehir halkının gerek duyduğu tahıllar,zeytinyağı ve şarap vergi gelirleriyle karşılanıyordu.

GENİŞLEME DÖNEMİNDE ROMA TİCARETİ : Ticaret imparatorluğa hayatiyet kazandıran ve zenginliğinin temelinde yatan unsurdu.Akdeniz, ticareti ve mal hareketlerini teşvik ediyordu.Ticaret,büyük ölçüde zengin kesimin lüks ihtiyaçları ile ordunun taleplerini karşılamaya yönelikti.İmparatorluk geniş bir yol ağına sahipti.Akdeniz ticaretinin en önemli kalemi tahıldı.Kara ticareti daha değerli mallarla sınırlıydı.Diğer önemli bir ticaret konusu kölelerdi.Askeri ve stratejik önemi olan malların imparatorluk dışına gönderilmesi yasaktı.Çanak çömlek ve bronz eşyalar en çok ticareti yapılan mallardı.Bu ticaret karşılığında imparatorluğa barbar dünyadan hayvan,orman ürünleri ve en önemlisi de köle geliyordu.Roma’nın altın parası Aureus; gümüş parası ise Denarius’du.

GEÇİMLİK EKONOMİ : Üretimin esas olarak öz tüketim için yapıldığı,yaşam standardının temel ihtiyaçların ötesini karşılamadığı,marjinal prodüktivitenin çok düşük olduğu bir ekonomidir.

GENİŞLEME DÖNEMİNDE ROMA’DA İMALAT FAALİYETLERİ : İmparatorlukta önemli sanayi dallarından biri taş ocağı işletmeciliğiydi.Diğer önemli bir sanayi kolu da madencilikti.Madenler,önemli ölçüde uzak mesafeli ticarete konu oluyordu.Diğer gelişmiş bir sanayi kolu çanak çömlek sanayisiydi.Önemli sanayi kollarından bir diğeri olan dokuma daha çok bir ev endüstrisi durumundaydı.Doğu eyaletleri zengin bir sınai geleneğe sahip mamul mal üreticisi bölgelerdi.Buna karşılık imparatorluğun Avrupa’daki batı eyaletleri daha çok hammadde yetiştiricisi bölgeler durumundaydı.Büyük şehirlerde aynı meslekten esnaf grupları loncalarda toplanmıştı.Collegia adı verilen bu dernekler ekonomik olmaktan çok sosyal amaçlı kuruluşlardı.

ROMA İMPARATORLUĞUNUN GERİLEMESİ VE ÇÖKMESİ : Barbarların artan askeri yetenekleri Roma’nın mukayeseli üstünlüğünün azalmasına yol açıyordu.Askeri üstünlükteki bu nisbi düşüşle birlikte imparatorluğun masrafları da artmaktaydı.Harcamalar böylece artar ve vergi ihtiyacı yükselirken verginin kaynağı süratle aşınıyordu.İmparatorlukta bir işgücü kıtlığı da doğmuştu.İmparatorluk karşılaştığı bu problemlerin üstesinden gelebilmek için sonuçta ekonomiyi daha zor şartlara iten çeşitli tedbirlere başvurdu.İlk olarak artan gelir ihtiyacını karşılayabilmek için vergiler ağırlaştırıldı.İkinci olarak da paranın ayarıyla oynayarak değerini sürekli düşürdü.Sonuçta imparatorluk tamamen altın para sistemine geçti.Para değişim aracı olma fonksiyonunu önemli ölçüde kaybetti.

ÜNİTE – 3

AVRUPA’NIN COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ : Avrupa toprakları coğrafi farklılıklar gösteriyordu.Nehirlerin önemli bir kısmı gemiciliğe elverişli olduğundan ağır ve hacimli malların taşınabilmesi için önemli bir imkan sağlıyordu.Kuzey Batı Avrupa’nın kıyıları girintili çıkıntılı olup pek çok sayıda liman bulunmakta ve bu coğrafya denizciliği teşvik etmekteydi.Kuzey Avrupa maden kaynakları bakımından zengindi.Demir ve kömür iki önemli madendi.Kuzeybatı Avrupa’nın iklimi Akdeniz’den daha nemlidir.Yağışlar yıl içinde düzenli olarak dağılmıştır.Kışlar daha soğuk,yazlar ise daha sıcak olur.

ORTAÇAĞ AVRUPA TOPLUMU : Ortaçağ’da Avrupa toplumu üç etkiye tabiydi.İlk etki Roma İmparatorluğu’nun mirasının etkisiydi.Bu etki kıtanın güney ve güneydoğu bölgelerinde daha belirgindi.İkinci etki Cermen istilacılarının etkileriydi.Bu etki kuzeyde daha belirgindi.Üçüncü etki evrensek kilise kurumlarından kaynaklanıyordu.Kilisenin etkisi din,politika ve ekonomide hissedilmekteydi.Roma İmparatorluğu döneminde medeni Avrupa Roma’nın egemenliği altında olan Akdeniz Avrupa’sı ile sınırlıydı.Toprakta komünal mülkiyet vardı.Hayvanlar özel mülkiyet altındaydı.Romalılarla hayvan ve köle karşılığında yürütülen lüks mallar ticareti Cermen aşiretlerinin süratli bir sosyal farklılaşma sürecine girmesine yol açtı.Kilise eğitimin tek merkeziydi.Pek çok manastır Ortaçağ’da aynı zamanda önemli tarım üretim merkezleriydi.

ORTAÇAĞ’IN EKONOMİK DÖNEMLERİ : 476 ile 1000 yılları arasındaki dönemde (Karanlık Çağ ya da Erken Ortaçağ) Avrupa siyasi ve ekonomik düşüş içindeydi.Bu dönemde Avrupa’da giderek feodal bir siyasi yapı ve malikaneler ekonomisi gelişti.1000 yıllarından başlayarak 14. yüzyılın başlarına kadar olan İleri Ortaçağ döneminde yaygın ve hızlı bir ekonomik kalkınma görüldü.Feodalizmin zirveye ulaştığı bu dönemde nüfus,zirai ve sınai üretim ve ticaret büyüdü;şehirler canlandı;kültürel bir patlama oldu.14. ve 15. yüzyıllardaki Geç Ortaçağ’da ekonomik bir kriz yaşandı.Büyük ölçekli malikane tarımının sanayinin ve uluslar arası ticaretin düştüğü bu dönemde nüfus da azaldı.Asiller arasındaki savaşlar ve yaygın köylü isyanları bu krizin siyasi göstergeleriydi.

ERKEN ORTAÇAĞ’DA İSTİLALAR VE FEODAL ÖRGÜTLENME : Roma İmparatorluğu’nun yıkılışıyla Avrupa yaklaşık yarım bin yıl sürecek bir siyasi kargaşa dönemine girdi.Önce Cermen aşiretlerinin uzun ve tahripkar istilaları yaşandı.Daha sonra Müslümanlar fetihleriyle Avrupa’yı sarstılar.Dönemin sonlarına doğru ise Macarlar ve Vikingler Avrupa’yı istila eden yeni güçler oldular.İlk iki istila dalgasının Avrupa üzerinde olumlu bir etkisi oldu.Avrupa içinde iktisadi ve kültürel birlik doğdu.Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Kuzey Avrupa nisbi durumunu iyileştirmeye başladı.Bunun kısmi bir nedeni Güney Avrupa ile daha yakın bir işbirliğine girilmesiydi.Müslümanların Akdeniz’i ele geçirmesi bu bütünleşmeyi daha da hızlandırdı.7. yüzyıldan itibaren Akdeniz dünyasının birliği kaybolurken Avrupa içinde bütünlük doğmuş oldu.Fakirleşen Akdeniz kesimi kıtanın kuzey kesimine daha sıkı şekilde bağlandı.Avrupa bütün bu istilalara karşı bir kendini savunma sistemi olarak feodalizmi geliştirdi.Şövalye at üzerinde mızrak ve kılıçla dövüşen kalkan ve zırhla korunmuş profesyonel bir savaşçıydı.Tepede ülkenin bütün toprakları Tanrı tarafından kendisine bağışlanmış bir kral bulunuyordu.Kral topraklarını fief adı verilen parçalara ayırarak vassal adı verilen adamlarına emanet etmişti.

FEODALİZM : Büyük arazilere sahip lord ya da senyör denilen kişilere korunma ve adalet karşılığında mal ve hizmet üreten kölelerle,serfler ve hür köylülerin alt tabakasını medyana getirdiği dikey olarak örgütlenmiş siyasi,iktisadi ve sosyal bir organizasyondur.

FİEF : Osmanlı toprak sistemindeki tımara benzer.Ancak tımarda toprağın çıplak mülkiyeti devlete aittir.

VASSAL : Bir derebeyinin himayesindeki ve ona bağlı kimsedir.

FEODAL SÖZLEŞMENİN TEMEL UNSURU : Senyör tarafından bağışlanan toprak üzerindeki hakların vassal tarafından sağlanan askeri ve diğer hizmetler karşılığında değiştirilmesidir.

ERKEN ORTAÇAĞ’DA MALİKANE : Siyasi gelişmeler sonucu 10. yüzyılda Avrupa’nın pek çok kısmı malikane olarak bilinen küçük siyasi ekonomik birimlere ayrılmıştı.Malikanenin işlevi köylünün güvenliğini,aristokrat sınıfın ise otoritesini ve geçimini sağlamaktı.Bu dönemde ticaret son derece sınırlıydı.

AĞIR SABAN VE AÇIK TARLA SİSTEMİ : Malikanenin toprakları dört bölümden meydana geliyordu.Yerleşim yeri,tarlalar,çayırlar,koruluk ve ormanlar.Tarlalar, malikane halkının beslenmesini sağlayan ürünlerin yetiştirildiği yerlerdi.Akdeniz Avrupa’sı kuru bir iklime ve yumuşak topraklara sahip olduğundan temel tarım aracı bir çift öküzle çekilen ve toprağı adeta tırmıklayan hafif bir sabandan ibaretti.Geleneksel hafif saban çapraz sürümü gerektirdiğinden tarlalar genellikle kare şeklinde oluyordu.Ağır sabanda ise tarlaların uzun çizgiler halinde sürülmesi en etkin sürüm şekliydi.Ortaçağ Kuzey Avrupa tarımının bir başka özelliği bölgeler arasında ihtisaslaşma olmadığı için hububat tarımı ile hayvancılığın aynı malikane içinde bir arada yürütülmesiydi.

İKİLİ VE ÜÇLÜ TARLA ROTASYONU : Erken Ortaçağ’da Avrupa ikili tarla rotasyonunda tarlaların bir bölümüne kış ekimi yapılıyor,diğer bölümü ise üretkenliğini yeniden kazanabilmesi için boş bırakılıyor yani nadasa ayrılıyordu.Üçlü tarla rotasyonunda ise tarlalar üç ana kısma ayrılıyordu.

ORTAKLAŞA TARIM : Sürüm,ekim,biçme ve harman zamanı her topluluk tarafından geleneklere,iklim şartlarına ve diğer faktörlere bağlı olarak düzenleniyordu.Tek tip ürün tartışmanın yapılması zorunluydu.Sistem herhangi bir yeniliğe kapalıydı.

ÇAYIR , KORULAR VE YERLEŞİM YERİ : Çayır da tarlalar kadar önemliydi.Korular ise malikanenin çeşitli hayvanlarının yazın otlamasını sağlıyordu.Korulardan aynı zamanda yakacak odun ve inşaat kerestesi elde ediliyordu.Malikanenin dördüncü kısmı ise yerleşim merkeziydi.Yerleşim yeri tarlaların ortasında,su kaynağına yakın bir yerde ve köyü dış dünyaya bağlayan bir yolun üzerinde bulunuyordu.

MALİKANEDE SOSYAL YAPI : Ortaçağ’da toprak üzerinde yaşayan insanlar arasında karışık bir sosyal ve hukuki farklılaşma vardı.Bu yapının alt tabakasını ise korunma ve adalet karşılığında mal ve hizmet üreten kölelerle,serfler ve hür köylüler meydana getiriyordu.Bir bütün işletmeye sahip olan her köylü rezervde genellikle haftada üç gün çalışmak ve bu iş için gerekli saban,öküz ve aletlerden kendi payına düşeni getirmek zorundaydı.Köylülerin angarya hizmetlerini düzenleme işi lord tarafından tayin edilen kahyalarca yürütülüyordu.Lord malikanedeki anlaşmazlıkları ve davaları görerek karara bağlayan ve cezaları tespit eden bir mahkeme toplardı.Para ya da ürün şeklinde verilen cezalar lorda ödenirdi.

REZERV : Lordun doğrudan yararlandığı topraklardır.

SANAYİ : Ortaçağın ilk yarısında sınai mamul mal üretimi sınırlıydı.

ÜNİTE – 4

İLERİ ORTAÇAĞ’DA AVRUPA’DA SİYASİ İSTİKRARIN SAĞLANMASI : Yalnızca savaşçılık ve din adamlığı saygı gören mesleklerdi.Bu dönemde Avrupa dışa karşı saldırgan bir politika izleme imkanı buldu.Haçlı akınları şeklinde Müslümanlara karşı girişilen saldırılar,Avrupa içindeki göç ve kolonizasyon hareketleri ile Avrupa dışında ticari üsler kurma çabaları bu saldırgan politikanın en belirgin göstergeleriydi.

EKONOMİK BÜYÜME : 11. yüzyıldan itibaren Avrupa’da ticaret genişlemiş,yeni şehirler doğmuş ve büyümüş,ekonomik ihtisaslaşma ortaya çıkmıştır.Henry Pirenne’ye göre Avrupa’nın gösterdiği genişleme bir dış faktörün etkisiyle ortaya çıkmıştır.Bu dış faktör bir yandan Haçlı seferleri sonucunda Akdeniz’in ticarete yeniden açılması,öte yandan da 11. yüzyıldan itibaren Avrupa’nın gerek Akdeniz yoluyla ve gerekse Rusya toprakları aracılığıyla Bizans ve İslam dünyasıyla ticari ilişkilerini geliştirmesidir.Ortaçağ’daki ekonomik gelişmenin merkezleri Kuzey İtalya,Güney Alçak Ülkeler (Hollanda,Lüksemburg ve Belçika) ve Hansa şehirleriydi.İtalya Avrupa’nın en gelişmiş bölgesiydi.Güney Alçak Ülkeleri ise Karolenj döneminde ekonomik canlanmasını gerçekleştirmişti.

NÜFUS : Savaşlar,açlıklar,kıtlıklar ve salgın hastalıklar yüzünden nüfus artışı yavaşladı.Ortaçağ döneminde Avrupa nüfusu daima genç bir nüfustu.10. yüzyıldan 13. yüzyıla kadar süren artışlara rağmen Avrupa nüfusu nispeten azdı.Çeşitli kültürel faktörler sanayi öncesi Avrupa’da doğurganlığı sınırlamaktaydı.Evlilik yaşı oldukça ileriydi.

ŞEHİRLERİN DOĞUŞU VE BÜYÜMESİ : 11. yüzyıldan itibaren gezginci tüccarın ve esnafın bu merkezlere yerleşmesiyle şehirler birer değişim ve imalat yeri haline geldi.Şehirler birer değişim ve imalat yeri haline geldikten sonra süratle büyüdü.Bu büyümenin temelinde yoğun halinde göç hareketi yatıyordu.Şehir nüfusu kırsal bölgelerden nüfus göçüyle büyüdü.şehirlerin doğuşunun siyasi bir sonucu feodal olmayan bir yönetim şeklinin ortaya çıkmasıydı.Malikane mahkemesinin kuralları şehirli tüccarın ihtiyaçlarına pek uygun düşmüyordu.Bu yüzden tartışmalı sözleşmelerin bir karara bağlanabilmesi için yeni ticaret hukuku kuralları geliştirildi.Canlı bir tüccar ve esnaf topluluğunun kendilerine ek bir gelir getireceği ümidiyle pek çok müteşebbis feodal yönetici yeni şehirler kurma yoluna gitti.bu yeni şehirlere sakinlerinin sahip olacağı hürriyetleri belirten imtiyaznameler bağlandı.Fransa ve İngiltere’de krallar da kasaba ve şehirlerin bu imtiyazlarının garantörü oldular.Böylece krallarla şehir halkı arasında bir ittifak doğu.Bu ittifak Fransa ve İngiltere’de milli monarşilerin kurulmasının temelini oluşturdu.Feodal dünyada tipik olarak dikey bir düzenleme geçerliydi.İnsanlar arasındaki ilişkileri fief ve hizmet,bağış ve bağlılık yemini,lord vassal ve serf gibi kavramlar düzenlemekteydi.

TEKNOLOJİK YENİLİKLER : 6. ve 11. yüzyıllar arasında ortaya çıkan teknolojik yenilikler daha çok tarımla alakalıydı.Bu yeniliklerin en önemlileri ağır saban,üçlü tarla rotasyonu ve yeni bir at koşum siteminin geliştirilmesi ile çivili at nalıydı.Ağır sabanın en büyük avantajı yumuşak topraklara göre daha verimli olan Kuzey Avrupa’nın yoğun ve sert topraklarını tarıma elverişli hale getirmesiydi.ikinci önemli avantajı insan emeğinden tasarruf sağlamasıydı.üçüncü avantajı ise toprakların uzun çizgiler halinde sürülmesine imkan sağlamasıydı.Üçlü tarla rotasyonu da önemli avantajlara sahipti.Farklı mevsimlerde değişik ürünlerin ekilmesi hasat kötülüğüne ve onu izleyen kıtlığa karşı bir sigorta mekanizması görevi yapıyordu.Bu sistemin ikinci ve daha önemli avantajı sürüm işlemlerinin yıl içinde daha düzenli olarak dağılmasına ve böylece yeni toprak açma faaliyetlerinin hızlanmasına imkan vermesiydi.Yulaf üretiminin artması atı,tarımda,taşımada ve sanayide yararlanılan önemli bir güç haline getirdi.Avrupa’da at besleme yaygınlaştı.Ortaçağ’da meydana gelen bir diğer önemli teknolojik değişme de su ve rüzgar değirmenlerinin yaygınlaşmasıydı.10. yüzyılın ortalarında Flandra’da dikey tezgah bulundu.13. yüzyılın ikinci yarısının önemli yenilikleri çıkrık ve gözlüktü.14. yüzyılın başlarında ilk saatler ve ateşli toplar ortaya çıktı.Aynı dönemde kanallar için kapama sistemleri geliştirildi.15. yüzyılda ise gemi yapım teknolojisinde önemli değişmeler oldu.Tam yelkenli gemilere inşa edildi.15. yüzyılda ortaya çıkan diğer önemli bir değişme matbaanın icadıydı.

TEŞEBBÜS VE KREDİ ALANINDAKİ GELİŞMELER : Panayırların düzenlenmesi,ticari temsilcilerin yaygınlaşması,yeni muhasebe tekniklerinin doğuşu,çek,ciro ve sigorta bu gelişmelerden yalnızca birkaçıdır.İtalya,bu yeniliklerin bir çoğunun doğuş yeridir.Tasarrufların toplanarak prodüktif alanlara yöneltilmesi amacıyla daha karmaşık başka müesseseler de geliştirildi.Bunun tipik bir örneği 10. yüzyılda doğan ve daha sonra yaygınlaşan Commenda’ydı.Commenda’nın ekonomik önemi toplumun likit fona sahip bütün üyelerinin dolaylı yolla da olsa üretim sürecine katılabilmesiydi.15. yüzyıla doğru Commenda yerini saha gelişmiş bir ortaklık şekli olan Kumpanya’ya bıraktı.İlk başta kumpanyalar kan bağına sahip kişiler arasında kurulan bir ortaklıktı.Kumpanyaların ilave sermaye ihtiyacı mevduat yoluyla karşılandı.Bu durum ticaretle bankacılık faaliyetlerinin birbirlerine yaklaşması demekti.Poliçenin gelişmesi bu ilişkiyi daha da güçlendirdi.Poliçe paranın bir bölgeden diğerine transferinin bir atacıydı.Poliçenin ekonomiye katkısı sermayeyi oldukça likit ve uluslar arası ölçüde mobil hale getirmesiydi.Bütün bu gelişmeler genel bir ekonomik gelişmeyi mümkün kıldı.Tüm gelir kategorileri,karlar,ücretler ve kiralar arttı.Yalnızca faizler yükselmedi.

PARA ALANINDAKİ GELİŞMELER : Pound bir ağırlık,shilling eski bir paranın adı,penny ise dolaşımdaki tek paraydı.Ortaçağ’da uluslararası seviyede haklı bir şöhret yapan paralar Floransa’nın altın florini ve Venedik’in altın dukasıydı.Para kıtlığından ve düşen fiyatlardan kurtulmanın yolları kredinin geliştirilmesi,madeni para dışında ödeme araçlarının yaygınlaştırılması,paranın altın ve gümüş ayarının bozulmasıydı.Ortaçağ boyunca en hızlı ekonomik gelişmeyi yaşayan ülkeler aynı zamanda en büyük para ayarı bozulmasına şahit olan ülkelerdi.

TARIMSAL GENİŞLEME : Tarımsal genişleme iki şekilde kendini gösterdi.İlk olarak yeni topraklar tarıma açıldı.İkinci olarak yaygın bir kolonizasyon faaliyetine girişildi.Tarımla ilgili Alman tekniklerinin etkisi Slav bölgelerinde de görüldü.

MALİKANE BÜNYESİNDE DEĞİŞMELER : Malikane halkı sınai üretimlerine son vererek bu ihtiyaçlarını kendi tarımsal ürünleri karşılığında şehirlerden temin etmeye başladılar.Asil sınıfın tüketmek istediği malları pazardan temin etmesi mümkündü.Ticaretin yeniden canlanması asil sınıfın tüketim malları talebini yükseltmişti.Bu iki gelişme de asil sınıfın nakdi gelir ihtiyacını artırmıştı.Lord için topraklarından nakdi kira almak,vergileri ürün yerine para olarak toplamak ve elde ettiği bu nakdi gelirle ihtiyaçlarını pazardan sağlamak daha etkin bir çözüm haline gelmişti.Lordlar angaryaları yıllık sabit para ödemelerine çevirdiler.Aynı zamanda rezerv topraklarını parçalara bölerek sabit bir ödeme karşılığında kiraya verdiler.Anlaşmalar geleneksel olmaktan çıkarak sözleşmelere dayalı hale geldi.Daha önce krala karşı hizmetlerini şahsen yerine getiren lordlar bu hizmetlerinin karşılığı para olarak ödemeye başladılar.

TİCARETİN BÜYÜMESİ VE ÇEŞİTLENMESİ : Avrupa’da ticaret daima varolmuştu.9. ve 10.yüzyılın istila ortamında daralmış,lüks ve dini karakterli mallarla sınırlı hale gelmiş,ancak yine de devam etmişti.12. yüzyıldan itibaren Avrupa artık satmak için yeni mallara sahipti.Dokuma ve madeni eşya ihracatı artan ölçüde kereste,şap,ipek ve baharat ithalatı karşılığında kullanılmaya başlanırken,altın çıkışı daha küçük oranlara inmeye başladı.Akdeniz ticaretinin karakteri de değişti.Daha 12. yüzyılda üretimde bölgesel ihtisaslaşma Ortaçağ Avrupa ekonomisinin belirgin bir özelliği olmaya başlamıştı.Avrupa içinde önemli bir ticaret hareketi Kuzey Avrupa ile Güney Avrupa arasında cereyan ediyordu.Ortaçağ’da önemi giderek artan bir diğer ticaret alanı Kuzey denizleriydi.Bu ticarete Hansa adı altında örgütlenmiş Alman ticaret şehirleri hükmediyordu.Kuzey denizlerindeki ticarette Avrupa gelişmiş,İskandinavya ve Baltık Bölgesi ise gelişmekte olan bölge durumundaydı.Karolenj döneminde tüccarlar başta Suriyeliler ve Yahudiler olmak üzere yabancılardı.Tüccar sınıfı ayrıca şehirlerde siyasi güç tekeline de sahipti.

SANAYİ : Ortaçağ toplumu esas olarak tarıma dayalıydı.Ancak sanayinin ekonomiye katkısı da önemliydi.Ortaçağ’da en geniş ve yaygın sanayi kolu dokumacılıktı.Kumaş Avrupa’da her ülkede,her bölgede ve hatta her evde imal ediliyordu.Yün yanında keten de başta Fransa ve Doğu Avrupa olmak üzere pek çok bölgede üretiliyordu.İpek ve pamuk üretimi ise İtalya ile Müslüman İspanya’sında toplanmıştı.Dokuma endüstrisine göre daha küçük,fakat ekonomik açıdan daha önemli bir sanayi kolu da ****lurji ve onunla ilgili yan faaliyetlerdi.Diğer önemli bir sanayi kolu dericilikti.

ÜNİTE – 5

GEÇ ORTAÇAĞ’DA AVRUPA’DA EKONOMİK KRİZ : 14. yüzyıl boyunca nüfusun azalması,talebin ve üretimin de düşmesi sonucunu doğurmuştu.Rönesans dönemi azalan üretim,düşen hayat standartları ile ekonomik düşüş dönemi olarak görülmektedir.Büyüme dönemi 14. yüzyılın başlarında sona ermiştir.İktisat tarihçileri Ortaçağ’ın sonlarındaki bu ekonomik düşüşün nedenleri konusunda farklı açıklamalarda bulunmuşlardır.Birinci görüşe göre bu düşüş ekonomik hareketlerin devri niteliğinin bir sonucuydu.İkinci görüş bu krizi mali nedenlere bağlamaktadır.Avrupa devletleri bu dönemde Yüzyıl Savaşları savaş ekonomisi içine girmişti.Bu durum vergi gelirlerine olan ihtiyacı artırdı.Üretici likidite sıkıntısı içine düştü.Üçüncü bir açıklama bu ekonomik krizi iklim değişmelerine bağlamaktadır.

TARIM : 13. yüzyıl boyunca Avrupa ekonomisinde bazı darboğazlar kendini göstermeye başlamıştı.Demografik baskı sonucu daha düşük verimli topraklar üretime açılmaktaydı.Toprak nüfusa göre kıt bir faktör haline geldiğinden değeri yükselmiş,buna karşılık ücretler düşmüştü.14. yüzyılın ortasındaki büyük nüfus kırımı üretimin iki temel faktörünün nisbi kıtlık durumlarını çarpıcı biçimde değiştirdi.İşgücünün %25 oranında azalması onu nisbi olarak yetersiz hale getirdi.Köylü isyanları ortaya çıktı.Toplam talep nüfustaki azalmaya paralel bir şekilde düştü.Bir başka değişme ortalama köylü işletmesinin büyümesiydi.Nüfusun düşmesi rezervler üzerinde olumsuz etkide bulundu.Lordlar için en önemli alternatif toprak kullanım şekli ekili alanların çayırlara dönüştürülmesiydi.Tarımsal malların fiyatlarının düşmesi köylü ve şehirli kesimlerin refahını farklı şekilde etkiledi.Geçimlik üretim yapan köylü daha büyük ve verimli topraklara sahip olduğu için bu kriz döneminden kazançlı çıktı.Şehirlilerin sattığı sınai ve ticari malların fiyat esnekliği tarımsal mallar göre genellikle daha düşüktür.Nakdi gelirleri azalana köylü kesiminin alım gücü de düşmüş oldu.Şehirli tüccar ve esnaf,müşterisini büyük ölçüde yitirdi.14. yüzyıldaki salgının etkisi Doğu Avrupa’da Batı ve Güney Avrupa’ya göre daha sınırlı oldu.Küçük şehirlerin tüm Doğu Avrupa’ya yayılması bölgede tarımsal ve sınai üretim için talebin genişlemesi demekti.Üretim ve ticaretteki bu genişlemenin önemli bir sonucu ticari tahıl üretiminin artışı oldu.İşletmeler köylülerden geri alındı ve yarı hür köylülerin statüleri tekrar serf durumuna düşürüldü.16. yüzyıla girmeden serfleştirme süreci tamamlanmıştı.Doğu Avrupa’da hububat fiyatlarının düşmesi batı’daki gelişmelerin aksine yeniden büyük çiftliklerin kurulması ve köylü üzerindeki lord kontrolünün artması sonucunu doğurdu.

TİCARET VE SANAYİ : Tüccarlar daralan iş hacmi karşısında işlemlerini rasyonelleştirmek için çift girişli muhasebe sistemini benimsediler.Sanayide ise mamul malların hem üretimleri hem de talepleri Büyük Salgın’dan sonra önemli ölçüde düştü.Mesleğe giriş şartları zorlaştırıldı.madeni üretimle ilgili sanayilerde ise Ortaçağın son döneminde genişleme görülmekteydi.

SANAYİLERİN KIRSAL BÖLGELERE GÖÇÜ : Büyük çapta dokuma sanayi,daha sınırlı ölçüde de demir ve madeni eşya sanayileri kırsal bölgelere yayıldı.Ortaçağ’ın sonlarında sanayinin bu göçü çok çeşitli nedenlerden kaynaklanıyordu.Bunlar arsında en önemlisi su gücüyle çalışan basit makinelerin sanayide artan ölçüde kullanılmaya başlanmasıydı.Diğer önemli bir neden talep yapısındaki değişmelere uyma konusunda şehir sanayilerinin yeterli esnekliği gösterememesiydi.Sanayide bu coğrafi değişimin diğer bir nedeni işgücünün kırsal bölgelere göre daha ucuz olmasıydı.Modern kapitalizmin ilk tezahürü olarak değerlendirilebilecek ve putting-out sistemi olarak adlandırılan bu düzenlemede esnaf tüccar için çalışıyordu.Tüccar hammaddeyi temin ediyor ve iş için parça esası üzerine ücret ödüyordu.Esnaf,tüccara karşı hiçbir güvenceye sahip değildi.

ÜNİTE – 6

GELİŞMEMİŞ AVRUPA’DAN GELİŞMİŞ AVRUPA’YA GEÇİŞ : Ancak 1000 yıllarından itibaren Avrupa kalkışa geçti.Kalkış Amerikalı iktisat tarihçisi Rostow’un geliştirdiği bir kavramdır.Kalkış kavramı iktisadi gelişme aşamaları teorisine göre 5 aşamadan üçüncüsüdür.12. yüzyılda hala Batı ,Doğu’ya çoğunlukla demir,kereste ve katran gibi hammaddeler ve köle ihraç ediyor ve mamul mallar ile bazı hammaddeler ithal ediyordu.Kağıt,sabun ve mamul dokuma ürünlerine yalnız Yakındoğu sahipti.Ancak 13. yüzyılın ikinci yarısında daha önce Arap ülkelerinden ithal ettikleri kağıdı kullanan Bizans Mahkemeleri artık İtalya’dan ithal ettiklerini kullanmaya başlamışlardı.Özelikle kağıt ve dokuma sanayinde Avrupa’nın başarısının ana nedenlerinden biri su gücünden istifade ederek üretimi mekanikleştirmesiydi.

COĞRAFİ KEŞİFLER VE AVRUPA’NIN GENİŞLEMESİ : Ünlü iktisatçı Kuznets’e göre 1492-1776 yılları arasındaki dönemin ekonomik ve hatta sosyal,politik ve kültürel tarihi coğrafi keşifler ve bununla ilgili olaylarla açıklanabilir.17. yüzyıl ortalarındaki Avrupa ekonomisi ile 15. yüzyıl Avrupa ekonomisi arasında önemli farklar vardı.Denizaşırı genişleme sayesinde Avrupa ile Asya arasında doğrudan yeni bir deniz yolu açılmıştı.Dünya tarihi açısından daha önemli bir sonuç ise Avrupalıların Batı yarımküresini ele geçirmeleriydi.15.16. ve 17. yüzyıllar Atlantik Avrupa’sının geliştirdiği okyanus geçebilen ve silahla donatılmış yelkenli gemiler Avrupa’nın bu başarısının temel aracıydı.Avrupai genişleme ilk yüzyılında yalnızca İspanya ve Portekiz’in tekelinde kaldı.Portekizlilerden farklı olarak İspanyollar daha başlangıçta istila ettikleri bölgelere yerleşmeye başladılar.Yerli halka zorla Avrupai teknikleri,araçları ve kurumları benimsetmeye çalıştılar.Batı yarımküresine daha önce bilinmeyen yeni ürünler getirdiler.Tahıl,şeker kamışı,kahve ve çeşitli meyveler ile sebzeler bunlar arasındaydı.At,sığır,koyun,eşek,keçi ve domuz ve pek çok kümes hayvanını Amerika’ya İspanyollar getirdi.Avrupa medeniyetinin Amerika’ya tanıttığı diğer özellikler ateşli silahlar ve alkol ile çiçek,tifüs ve grip gibi salgın hastalıklardı.Avrupa kültürünün yeni dünyaya taşınması ve yerli kültürlerin yok edilmesi Avrupai genişlemenin önemli sonuçlarından biridir.Genişleme Avrupa kültürünü de etkiledi.Bu açıdan önemli bir gelişme ticaret hacminin ve mal çeşitlerinin büyük bir artış göstermesiydi.Şeker plantasyonlarının gelişmesi siyah köle işgücü için büyük bir talep yarattı ve her yıl önemli sayıda siyah köle yeni dünyaya taşındı.Amerika’nın medeniyete en tartışmalı katkılarından biri olan tütün Avrupa’da süratle yayıldı.Amerika’dan patates,domates,fasulye,mısır ve kabak geldi.Asya’dan öğrenilen pirinç Avrupa ve Amerika’da üretildi.Özellikle mısır ve patates üretiminin yaygınlaşması 18. yüzyıldan itibaren Avrupa hızlı bir nüfus artışı dönemine girdiği zaman açlık tehlikesinin azaltılmasına ve yiyecek probleminin çözümlenmesine büyük katkıda bulundu.Lizbon,Orta,Doğu ve Kuzey Avrupa 16. yüzyıldaki ticari genişlemeden pek yararlanamadılar.Tüm Orta Avrupa ekonomik gücünü yiyip bitiren din ve saltanat savaşlarına gömüldü.Büyük keşiflerin getirdiği ekonomik değişmelerden en kazançlı çıkan bölge Alçak Ülkeler,İngiltere ve Kuzey Fransa oldu.

NÜFUS : 16. yüzyıldaki nüfus artışının çeşitli sebepleri vardı.Veba ve saflın hastalıklar doğal bağışıklığın gelişmesi ve taşıyıcıları etkileyen ekolojik değişmelerin bir sonucu olarak giderek azalmış,iklimde iyileşme olmuş,daha önceki yüzyıllarda nüfusun düşmüş olması sonucu nüfus ve toprak dengesinde görülen olumlu değişmelerin yol açtığı 15. yüzyıldaki daha yüksek reel ücretler evlenme yaşını düşürerek doğum oranını yükseltmişti.16. yüzyılın sonunda kaynaklar üzerindeki nüfus baskısı aşırıydı.17. yüzyılın ilk yarısında yeni bir veba ve salgın dalgası ile savaşlar nüfus büyümesini sona erdirdi.Avrupa’nın pek çok bölgesinde özellikle İspanya,Almanya ve Polonya’da nüfus 17. yüzyılın büyük bir bölümünde veya tamamında düşme gösterdi.17. yüzyılda nüfus artışının kesilmesinin en basit açıklaması nüfusun kendisini yanına yeterli ölçüde besleyeceği düzeyi aşmış olmasıdır.

TARIM : Tarımsal teknolojinin ilerletilememesi ortalama tarımsal verimlilikte durağanlığa hatta düşmeye yol açmıştı.Doğu Avrupa’da dönem başında serflik sosyal ilişkilerin yaygın şekliydi,dönem içinde yaygınlığını giderek artırdı.Lordlar büyük çiftliklerini doğrudan kendileri işletiyordu.İtalya’da küçük mülk sahibi köylüler ve bağımsız çiftçiler olduğu kadar,yoksul ortakçıların ve ücretli işçilerin işlettiği büyük çiftliklerde bulunuyordu.Üretilen ürünler arasında tahılın yanında pirinçte yer alıyordu.Ayrıca bağcılık ve zeytincilik de önemliydi.İspanya,Hristiyan Avrupalıların eline geçmesinden önce gelişmiş bir bahçe tarımına ve sulama sistemine sahipti.İspanyol tarımının diğer bir özelliği köylü ile koyun sürüsü sahipleri arasındaki düşmanlıktı.Bu yüzden İspanyol tarımının prodüktivitesi Batı Avrupa tarımının en düşüğüydü.Batı Avrupa’da Ortaçağ’dan devralınan açık tarla sistemi varlığını sürdürdü.Avrupa’da en gelişmiş tarıma sahip bölge Alçak Ülkeler özellikle de Hollanda’ydı.16. yüzyılda Hollanda modern tarıma geçen ilk bölge oldu.

SANAYİ : Sanayinin en önemli kolu dokuma sektörüydü.Bu dönemde dokuma sanayi dağınık bir haldeydi.Ortaçağın sonlarında dokuma sanayinde geçerli olan putting-out sistemi modern dönemlerin başında da devam etti.Karakteristik müteşebbis tüccar sermayedardı.Teknolojik açıdan önemli değişmelerin ortaya çıktığı bir alanda okyanus denizciliğiydi.Fakat en önemli yenilik 16. yüzyılın sonunda ortaya çıkan Fluyt adlı özel ticari taşıma gemileriydi.İstihdam ve üretim itibariyle pek az öneme sahip olan ****lurji sanayi savaşlarda ateşli silahların ve topların artan önemi nedeniyle stratejik bir değer kazandı.Denizaşırı keşifler yeni sanayilerin doğuşunu teşvik etti.Şeker ve tütün işleme sanayileri bunlardan en önemlileriydi.Matbaanın icadı kağıt talebini büyük ölçüde artırdı.Ancak bu gelişen sanayilere rağmen Avrupa ekonomisi hala düşük verimli tarıma bağlıydı.

KIYMETLİ MADEN AKIŞI VE EKONOMİK SONUÇLARI : Avrupa’nın denizaşırı yayılmasının önemli ekonomik sonuçlarından biri de zengin altın ve gümüş yataklarına sahip olan Meksika ve Peru’nun keşfiydi.Amerika’dan İspanya’ya ithal edilen altın ve gümüş miktarları,Avrupa’ya taşınan kıymetli madenler,mal ve hizmetlere talep yarattı.Arzın elastik olduğu ölçüde talepteki bu yükselme üretimdeki artışla karşılandı.Ancak özelikle tarım sektörünün üretiminde darboğazlar belirince üretim genişlemesi yerini fiyatlarda hızlı bir yükselmeye bıraktı.Bu nedenle 1500-1620 yılları arası iktisat tarihçiler tarafından Fiyat İhtilali Çağı olarak adlandırıldı.Hamilton’un fiyat yükselişleri teorisi Amerikan gümüş ve altınının Avrupa’ya akışı sırasında sıkı bir ilişki olduğunu ileri süren bir teoridir.Fisher’in paranın miktar teorisine dayanan bu görüş önemli, tenkitlere uğradı.Çünkü 1500’lerden itibaren kıymetli maden arzının artışı fiyat yükselişlerinden muhtemelen daha fazlaydı.Bir başka tenkit değişmelerin sırasıyla ilgilidir.Bu görüşe göre ekonomik faaliyetlerin canlanması fiyatların artmasına yol açmış,fiyatların yükselmesi ise madencilik faaliyetlerini hızlandırmıştı.Batı Avrupa’ya kıymetli maden akışının ikinci önemli sonucu faiz hadlerinin düşmesi olmuştur.Bu görüşü ileri süren Cipolla 16. yüzyılda gerçek bir fiyat yükselişini şüpheyle karşılamaktadır.Ona göre 16. yüzyılın mali yapısı açısında en önemli olay fiyatların yükselmesi değil faiz hadlerinin düşmesidir.Kıymetli maden akışının üçüncü önemli ekonomik sonucu ücret artışlarının fiyat artışlarını izleyememesi oldu.Bu görüşe göre fiyatlar yükselirken ücretler ve rantlar kurumsal katılıklar yüzünden geride kaldı,bu artışı izleyemedi.Kıymetli maden akışının bir başka sonucu dış ticaretle ilgiliydi.Daha fazla kıymetli maden arzı,daha fazla uluslar arası ödeme aracı demekti.

TİCARET,TİCARET YOLLARI VE TİCARİ ORGANİZASYON : 15. ve 17. yüzyıllar arasında Avrupa ekonomisinin bütün sektörleri içinde en dinamik olanı şüphesiz ticaretti.Bu yüzden 16. yüzyıl Ticaret İnkılabı Dönemi olarak da adlandırılmıştır.16. ve 17. yüzyıllarda yeni ticaret yollarının açılmasının bir sonucu olarak Avrupa ticaretinin ağırlık merkezi Akdeniz’den Kuzey denizlerine kaydı.16. yüzyılın başında lüks nitelik arz eden baharat ticareti yaygınlaştı.Avrupa’nın ticaretinin büyük bir bölümü yağma niteliğindeydi.Yağma mümkün olmadığı zaman Asyalılara silahlar ve diğer savaş araçları fakat en çok da altın ve gümüş verdiler.İngiltere tarafından 18. yüzyılda Hindistan’ın istilasına kadar ticaret dengesi hep Avrupa’nın aleyhineydi.Ticaretin diğer bir alanı da köle ticaretiydi.Büyük şirketlerin kuruluşu,yük sorumluları ile şirketlerin menfaatlerini limanlarda ve gemilerde temsil eden temsilcilerin ortaya çıkışı;deniz sigorta şirketlerinin gelişmesi hep denizaşırı genişlemenin sonuçlarıydı.16. ve 17. yüzyıllardaki ticari gelişmelerin önemli sonuçlarından biri Avrupa ülkelerinde görülen olağanüstü servet birikimiydi.Ancak daha önemli olan değerli ve zengin bir insan sermayesinin oluşmasıydı ki insanlar iş ahlakı,riske girme tecrübesi ve açık fikirlilik sağlamıştı.Şehirlerdeki yerli ve yabancı tüccarlar çift girişli muhasebe sistemi ve kredi kullanımı gibi iş tekniklerini İtalyanlardan öğrenmişlerdi.Ticaret alanındaki diğer gelişmeler bankacılıkla ilgiliydi.Bankacılık alanında iki önemli değişme oldu.Ortaçağ’da ve modern dönemin başlarında hükümet borçlanmaları kralın yaptığı kişisel borçlanmalar olarak görülüyordu.17. yüzyılın sonlarına doğru borçların hükümete ait resmi bir borç olduğu fikri doğdu.İkinci önemli, gelişme banknot kullanımının artışıydı.

DEVLET VE EKONOMİ : Modern çağın başlarında Avrupa ülkelerinin ekonomik politikaları iki amaca dönüktü.Ekonomik gücü kullanarak devleti güçlendirmek.Diğeri ise devletin gücünü kullanarak ekonomik gelişmeyi ve ülkenin zenginleşmesini sağlamaktı.1500 ile 1800 yılları arasında Batı Avrupa ülkelerindeki iktisadi fikir ve uygulamalar merkantilizm olarak adlandırılmıştır.16. yüzyılda mali metotlar daha karmaşıklaşmış olmakla birlikte zengin altın ve gümüş stoklarına ilgi devam etti.Külçecilik olarak adlandırılan bu ekonomik politika ülke içinde mümkün olduğu kadar çok altın ve gümüş biriktirmeyi amaçlıyordu.Hükümetler ülke içi arzını bollaştırmak için tahıl ve diğer yiyeceklerin ihracını yasaklarken mamul malların üretimini yalnız ülkenin kendi kendine yeterliliğini güçlendirmek için değil dışarıya satmak amacıyla da teşvik ettiler.Bu ortak yanlarına rağmen merkantilist iktisadi politikalar ülkeden ülkeye farklılıklar gösteriyordu.Bu açıdan ilginç iki örnek Fransa ve İngiltere’dir.Ekonomik milliyetçiliğin en tipik örneği Fransa’da 1661-1683 yılları arasında yaşanan Colbert dönemiydi.Colbertin etkisi o kadar büyüktü ki Colbertizm ile merkantilizm kelimeleri eş anlam kazanmışlardı.Colbert ekonomi üzerinde devlet kontrolünü sistemleştirmeye ve rasyonelleştirmeye,bunun için de vergi sistemini düzeltmeye ve etkinliğini artırmaya çalıştı.Colbert geniş bir sömürge imparatorluğu kurmaya da gayret etti.Dış ticarette tekelci anonim şirketler kurdu.16. ve 17. yüzyıllarda kıta Avrupa’sı ülkelerinde kralların gücü artarken İngiltere’deki gelişmeler 1688’de parlamento kontrolü altında anayasal bir monarşinin doğmasıyla sonuçlandı.Parlamentonun bu gücü kamu maliyesinde daha iyi bir mali yönetim ve daha rasyonel bir vergileme sistemi sağladı.Parlamento dış ekonomik ilişkilerde sıkı bir milliyetçilik politikası izledi.Ülke içinde ise ekonomiyi kontrol etmek istemesine rağmen bunu gerçekleştirecek güçten yoksun olması nedeniyle İngiliz müteşebbisleri dünyada benzeri olmayan bir serbestlikten yararlandılar.

MERKANTİLİZM : Ülkenin zenginliği sahip olunan kıymetli maden stokları ile ölçülür.Ülke içinde altın ve gümüş girişini artırmak için müdahaleci bir dış ticaret politikası ile mamul mal ihracatını teşvik edip ithalatı ise önlemek gerekir.

ÜNİTE – 7

İSPANYA’NIN EKONOMİK DÜŞÜŞÜ : 16. yüzyılda İspanya Avrupa’nın en geniş imparatorluğuydu.Amerika’da da geniş bir sömürge imparatorluğuna sahipti.Ekonomik gerileme halkın hayat standartlarının düşmesi,kıtlık ve salgın olaylarının artması ve 17. yüzyılda da nüfusun azalması şeklinde kendini gösterdi.İspanya’nın ekonomik düşüşünde yanlış ekonomik politika ve uygulamaları da önemli rol oynadı.İspanya kralları Hristiyan Avrupa’yı birleştirme gayretiyle büyük savaşlara giriştiler.Krallık Amerikan altın ve gümüşüyle büyük bir gelir kaynağına kavuştu.Durumu daha da kötüleştiren toplam gelirlerin hükümet harcamalarını güçlükle karşılayabilmesiydi.Bu ise kralları üçüncü bir gelir kaynağı olarak borçlanmaya itiyordu.Borçlanma olağan bir mali uygulama haline gelmişti.Hükümetin ekonomiye verdiği zararların tek örneği kötü mali yönetim değildi.Mali ihtiyaçlardan kaynaklanan diğer müdahaleler de aynı ölçüde yıkıcıydı.Krallıkça tanınan çeşitli imtiyazlar bu kötü uygulamaların örnekleriydi.İspanya’da herhangi bir uzun dönemli ekonomik politikanın mevcut olmadığının en canlı örnekleri tahıl üretimi ile kumaş sanayidir.Bu geniş imparatorlukta gümrük birliği de yoktu.Her bölge diğerine karşı kendi tarife engellerini yükseltmişti.Hatta her biri ayrı para sistemine sahipti.İspanyol krallarının dini politikaları ülkenin ekonomik gücünü zayıflatıcı diğer bir nedendi.1492’de Yahudilerin kovulması ile ülke pek çok tüccarını,bankerini,fizikçisini ve esnafını;1502’de Müslüman Arapların kovulmasıyla da tarımsal işgücünün önemli bir bölümünü yitirdi.İspanya’nın Amerika’daki topraklarına yönelik politikası da dar görüşlüydü.Hükümet burada da tekelci ve sıkı kontrole dayalı bir politika izledi.İhtisaslaşmış işgücünün azlığı ve devletin isabetsiz politikaları yüzünden ekonomide darboğazlar ortaya çıkmaya başlayınca üretimdeki genişleme durdu,fiyatlar yükseldi ve talebin büyük bir kısmı yabancı mal ve hizmetlere kaydı.

İTALYA’NIN EKONOMİK GERİLEYİŞİ : İtalya nispeten sınırlı bir iç pazara sahip,doğal donanımı yoksul bir ülkeydi.Onun ekonomik zenginliği,ürettiği mamul malların ve hizmetlerin çok yüksek bir oranını ihraç etmesinden kaynaklanıyordu.İtalyan mal ve hizmetlerinin yerini başkalarının almasının temel nedeni İngiliz,Hollandalı,Fransız mal ve hizmetlerinin daha düşük fiyatlarla arz edilmesiydi.Bu fiyat farklılığının ilk önemli sebebi,İtalyan mallarının daha kaliteli olmasıydı.Aynı zamanda İtalya’da üretim maliyetleri de daha yüksekti.Bu durumun birinci nedeni loncaların genidir.İkinci nedeni,İtalyan devletlerinde vergi baskısı yüksekti ve kötü bir şekilde düzenlenmişti.Üçüncü ve daha önemli bir neden ise İtalya’da ücretlerin rakiplere göre daha yüksek olmasıydı.Bu gelişmeler İtalyan ekonomik büyümesinin 16. yüzyıla kadar motorunun teşkil eden dış ticarette büyük değişmelere yol açtı.İtalyan ihracatı hem miktar olarak büyük düşmeler gösterdi,hem de daha çok tarımsal mallar ve yarı mamullerden ibaret olmaya başladı.Ticaretteki bu değişme ekonomide yeni oluşumlara yol açtı.Emek ve sermaye imalat ve hizmet sektörlerinden tarıma kaydı.Böylece İtalya,Avrupa’da az gelişmiş bir bölge olarak yeni ekonomik kariyerine başladı.

KUZEY HOLLANDA’NIN EKONOMİK YÜKSELİŞİ : Kuzey Hollanda ekonomisinin en önemli sektörleri tarım,hayvan yetiştiriciliği ve gemiciliğe bağlı olarak Baltık bölgesi ile ticaret ve balıkçılıktı.Ancak 1568’de İspanya’ya karşı isyanla ve bunu izleyen savaşla birlikte Güney Hollanda harap oldu.Hollanda’nın güney bölgeleri İspanya egemenliği altına girdi.Savaş yüzünden önemli tekstil merkezleri zarar gördü.1609’da barış yapıldıktan sonra yedi kuzey eyaleti Hollanda Cumhuriyeti olarak siyasi bağımsızlığını elde etti.Kuzey Hollanda’nın ekonomik hayatiyetinde en önemli rolü Güney Hollanda’dan kaçarak Kuzey Hollanda’ya sığınan insanlar oynadı.Onların arasında pek çok usta,sanatkar,denizci,tüccar,maliyeci ve meslek sahibi bulunuyordu.Bunlar beraberlerinde Kuzey Hollanda’ya sanatkarlığı,ticari bilgiyi,teşebbüs ruhunu ve likit sermayelerini götürdüler.Daha sonra okyanus ticaretinin gösterdiği gelişmeler Kuzey Hollanda’nın bir altın çağa girmesine yol açtı.Kuzey Hollanda 17. yüzyılda gemicilik ve ticarette Avrupa’nın en önde gelen ülkesiydi.17. yüzyılda Hollanda’nın tarım ve imalat sektörleri de oldukça gelişmişti.Hollandalıların tarım,ticaret ve sanayi alanındaki başarılarının bir başkası da iki cansız enerji kaynağı olan kamış ve rüzgarın büyük ölçüde kullanılmasıyla enerji darboğazını aşmalarıydı.Hollandalıların ekonomik başarılarının temelini,dünyanın her yerinde her şeyi diğer ülkelerden daha ucuza satabilmeleri oluşturuyordu.Bunu büyük ölçüde üretim maliyetlerini düşürerek başarmışlardı.Ortaçağ esnaf ve tüccarı,üretim birimi başına karını maksimize etmeye uğraşırdı ve bu nedenle yüksek kalitede ısrar ederdi.Hollandalılar ise kitle üretimine yöneldiler.Satış miktarını artırarak karlarını maksimize etmeye gayret ettiler.Onlar birim başına mütevazi karlarla yetindiler.Hollanda modern dönemin başlarında Avrupa’nın ekonomik açıdan en gelişmiş bölgesi haline geldi.Ekonomik büyümeyi başaran ilk ülke olan Hollanda uzun bir süre Avrupa’da fert başına gelir düzeyi en yüksek ülke olma özelliğini de korudu.

İNGİLTERE’NİN EKONOMİK YÜKSELİŞİ : İngiltere Avrupa’nın en iyi yün yetiştiricisiydi.14. yüzyıldan itibaren daha fazla yünlü kumaş üretmeye başlamıştı.Ortaçağın sonlarında yün ve yünlü kumaş,İngiliz ihracatının büyük bir kısmını oluşturuyor ve bu ihracat içinde yünlü kumaşın ham yüne oranı giderek artıyordu.Ekili alanlar han yün ihtiyacını karşılamak için çayırlara dönüştürüldü.Tekstil sanayi tüm kırsal bölgelere yayıldı.Tüccar sayısı arttı.İhracatın gelişmesi ithalatın da büyümesini sağladı.İngiltere’nin ekonomik büyümesinin en önemli nedeni dış ticaretinde görülen büyük genişlemeydi.17. yüzyılın sonunda İngiltere,Hollanda dışında kişi başına dış ticaret değeri en yüksek ülkeydi.

İNGİLTERE’NİN TİCARET AĞINI GELİŞTİRMESİNİ MÜMKÜN KILAN KAYNAKLARI : a) İyi gemicilerin ve yetenekli tüccarların çokluğu. b) Fizik ve mali kapitalin nisbi bolluğu c) Gelişmiş bir kredi,ticaret ve sigorta organizasyonunun varlığı. d) Tüccar sınıfının isteklerine karşı duyarlı bir yönetimin mevcudiyeti. e) Krallık deniz gücünün üstünlüğü.

ULUSLAR ARASI TİCARETİN İNGİLİZ EKONOMİSİNE KATKILARI : a) Dış ticaret,İngiliz sanayinin ürünlerine talep yaratmıştır. b) Uluslar arası ticaret,İngiliz sanayi ürünlerinin sayısını artıran ve ucuzlatan hammaddeleri elde etme imkanını sağlamıştır. c) Uluslar arası ticaret yoksul ve az gelişmiş ülkelere İngiliz mallarını satın alma gücü sağlamıştır. d) Uluslar arası ticaret,sınai genişlemeyi ve tarımsal gelişmeyi finanse etmeyi kolaylaştıran ekonomik bir fazla yarattı. e) Uluslar arası ticaret dış ticaretin olduğu kadar ülke içi ticaretin de gelişmesinde etkili olan kurumsal yapı ve iş ahlakının doğmasına yardımcı oldu.

ÜNİTE – 8

SANAYİ İNKILABINI HAZIRLAYAN FAKTÖRLER : a) Sermeye teşkili oranındaki artış. b) Dünya ticaretinde modern zamanlarda meydana gelen artıştan en büyük payı İngiltere’ni alması. c) Teknolojik değişmelerin ekonomik verimliliği yükseltmesi. d) Serbest ekonominin gelişmesi ve insanların servete karşı daha rasyonel bir ahlaka sahip olmaları.

SANAYİ İNKILABININ ZAMANI : İktisat tarihçileri İngiliz sanayi inkılabının ortaya çıktığı zaman konusunda farklı açıklamalarda bulunmuşlardır.Toynbee’ye göre 1750’lerde İngiliz ekonomisinde köklü bir değişim başladı ve bunu 1850’lere doğru tamamlanan hızlı ve genel bir sanayileşme süreci izledi.Clapham ise 1850’de sanayileşmenin yalnızca pamuklu dokuma ve demir sanayileriyle sınırlı olduğunu;makineleşmenin ve fabrika sisteminin diğer alanlara yayılması suretiyle genel bir sanayileşmenin çok daha ileri tarihlerde tamamlandığını ileri sürdü.Nef tarihte devamlılığın esas olduğunu belirterek büyük ölçekli sanayinin ve teknolojik değişmenin başlangıçlarının 16. ve 17. yüzyıla kadar götürülebileceğini ileri sürmüştür.Rostow sanayi inkılabını ani ve hızlı bir değişme olarak görmüş ve onu 1783-1802 gibi çok kısa bir döneme sıkıştıran bir teori geliştirmiştir.

SANAYİ İNKILABINI HAZIRLAYAN EKONOMİK DEĞİŞMELER : a) Tarımsal değişmeler. b) Sınai teknoloji ve yenilikler.

TARIMSAL DEĞİŞMELER : 17. ve 18. yüzyıllarda eski malikane ilişkilerinde giderek yoğunlaşan teknolojik değişmeler ortaya çıktı.Batı Avrupa ülkelerinde malikane tekniklerinin verimsizliği,tarlaları çizgiler halinde bölmenin yol açtığı güçlükler ve şehir pazarlarının yarattığı yeni imkanlar geleneksel şekilde tarım yapılan toprakların azalmasına yol açtı.Açık tarla sistemi süratle tasfiye olmaya başladı.Fiyatların yükselmesi,şehir nüfusunun artışı ve taşıma imkanlarının gelişmesi artan ölçüde tarımın ticarileşmesini teşvik etti.17. yüzyılın ikinci yarısında bütün bu teknikler Hollanda’dan İngiltere’ye aktarıldı.18. yüzyılda tarımsal gelişme tutkusu tüm İngiltere’yi sardı.Çeşitli ürünler,makineler,gübreler,rotasyonlar,hayvan besiciliği ve tohum çeşitleriyle ilgili denemeler yapıldı.Tarım dergileri yayımlanmaya başlandı.İngiltere’deki tarımsal gelişme parlamentonun toprak sahiplerince gerçekleştirilen sayısız mecburi çevirme hareketine izin vermesiyle de kolaylaştırıldı.Yüzlerce hektardan meydana gelen büyük çiftlikler yaygın işletme haline geldi.

SINAİ TEKNOLOJİ : Sanayi kesiminde yer alan yönetim,iletişim,bilişim,enerji ve imalata ilişkin bütün teknolojilerdir.

SINAİ TEKNOLOJİ VE YENİLİKLER : 17. yüzyıl boyunca Hollanda sanayi ve teknoloji alanında Avrupa’nın lideri durumundaydı.18. yüzyılda ise İngiltere liderliği ele geçirdi.Sınai teknoloji alanında pek çok yenilik İngiltere’de ortaya çıktı.Bu yenilikler madencilik ve ****lurji ile tekstil alanında üretimi büyük ölçüde etkiledi.Madencilik alanında en belirgin artış kömür üretimindeydi.Sınai teşebbüslerin yakınında bir kömür madeninin bulunması sanayinin yerini tayin eden temel bir faktör oldu.Bu gelişme,nüfusun ve üretimin geniş ölçüde coğrafi olarak yer değiştirmesine yol açtı ve Avrupa’nın kömür buluna alanları başlıca nüfus yığılma merkezleri haline geldi.18. yüzyılın başlarında demiri kok kömürü ile eritme metodu keşfedildi.1780’lerde büyük miktarlarda yumuşak demir imal etme imkanı doğdu.Makine parçalarını ustalar,eğeler ve çelik kalemlerle işleyerek uyumu sağlıyorlardı.madenleri çok ince olarak kesebilen torna tezgahlarının icadı,bu güçlüğün çözümü konusunda önemli bir adım oldu.Önemli teknik yeniliklerin olduğu bir diğer alan da tekstil sanayiydi.Dokuma sanayi putting-out sistemi çerçevesinde sanayi inkılabı dönemi öncesinde de önem kazanmıştı.Gerek iplik yapma ve gerekse dokuma safhasında işgücünden tasarruf sağlayacak makineler icat etme çabaları daha 1730’larda başlamıştı.1733’te John Kay bir dokuyucunun iki kişinin işini yapmasına imkan veren uçan mekiği icat etti.1764’te Hargreaves’in icat ettiği çıkrık,1769’da patenti alınan Arkwright’ın su güzüyle çalışan pamuk ipliği tezgahı,ağır ve pahalı bir makine olduğundan fabrika sistemine geçilmesi sonucunu doğurdu.Ancak bu makineler su gücüyle çalıştığından fabrikalar çoğunlukla kırsal bölgelerde kuruluyordu.İplik yapımıyla ilgili en önemli yenilik Crompton’un çıkrık makinesiydi.Bütün bu yeniliklerin sonucunda üretim maliyetleri düşerken,üretim ve ihracat miktarları süratle arttı.Ancak bunların gelenek ve düzenlemelere bağlı olmaları ve hammaddenin işlenmesinin makineleştirilmesinin arz ettiği güçlükler başarıyı geciktirdi.Yeni teknolojilerin yayılmasını yavaşlatan bir diğer faktör de eski, lonca sınırlamaları ile hükümetlerin yeni endüstrileri teşvik etmek ya da eskisini korumak için kurdukları ayrıntılı üretim düzenlemelerinin,tarifelerin ve devlet destekli monopollerin varlığıydı.

PATENT HAKKI : Bir yeniliğin başkalarınca kullanımını yasaklayan bir haktır.

SANAYİ İNKILABININ SONUÇLARI : a) Nüfus çok hızlı oranda artmaya başladı. b) Batı dünyası geçmişte benzeri olmayan bir hayat seviyesine ulaştı. c) Batı dünyasında tarım hakim ekonomik faaliyet olmaktan çıktı. d) Batı dünyası bir şehir toplumu haline geldi. e) Sürekli teknolojik değişme bir kural haline geldi. f) Gelir dağılımında değişmeler oldu. g) Ekonomik faaliyet aile içi veya mahalli kullanımlardan çok ülke çapında ve uluslar arası pazarlar için üretime doğru ihtisaslaşmaya yöneldi. h) Tipik üretim birimi genişledi. ı) Toprak dışındaki üretim araçları (yani sermaye) sahipliğinin ya da bu araçlarla ilişkinin belirlediği yeni sosyal ve mesleki sınıflar doğdu.

ÜNİTE – 9

19. YÜZYILDA NÜFUS VE SOSYAL YAPI : 19. yüzyılda Avrupa nüfusu yüzyıldan daha kısa bir sürede ikiye katlandı.Ucuz ulaşım aynı zamanda göç hareketlerini de hızlandırdı.Şehirleşme,sanayileşme ile birlikte 19.yüzyılda hız kazandı.Tarihsel olarak şehirlerin büyümesinin ana engeli nüfusun temel ihtiyaçlarının karşılanmasındaki güçlüklerdi.Tarımdan sanayiye kayış ve şehirlerin gelişmesi yeni sosyal sınıfların doğmasına neden oldu.19. yüzyılın başında şehirli işçiler nüfusun küçük bir bölümünü meydana getiriyordu.19. yüzyılda sanayileşmenin yol açtığı sosyal yapıyla ilgili bir diğer değişme de okuryazarlığın ve eğitimin yaygınlaşmasıydı.Avrupa ülkeleri arasında sanayileşme ile okuryazarlık düzeyi arasında büyük bir paralellik bulunuyordu.

TAŞIMA VE HABERLEŞME ALANINDAKİ GELİŞMELER : Buharlı lokomotif 19. yüzyılda sanayileşmenin yalnızca sembolü değil aynı zamanda onun en önemli aracıydı.Taşıma alanındaki bu gelişmelerin önemli bir sonucu sermaye tasarrufu sağlamasıydı.Haberleşme alanında da önemli gelişmeler oldu.Düzenli posta hizmetleri kuruldu.Taşıma ve haberleşme alanındaki bu değişmelerin etkisi dünyanın ekonomik açıdan bütünleşmesi oldu.

TARIMSAL GELİŞME VE ORGANİZASYON : Yeni ürünler,kimyevi gübreler,ileri tarım metotları,tohum geliştirme ve hayvan besiciliği çalışmaları ile etkin rotasyon sistemleri Batı Avrupa’da yiyecek üretiminin büyük ölçüde artmasını sağladı.İki yeni ürün tarımdaki üretim artışında önemli rol oynadı.Patates bir dönüm topraktan elde edilebilen ürünün kalori miktarını dört katına çıkardı.Patatesin üretiminin yaygınlaşması,şehirlerdeki sanayi işçilerinin reel ücretlerinin düşük tutulmasını sağlamıştır.Şeker kamışı ise insanlar için şeker sağlamakla kalmadı artık ve posalarıyla değerli bir sığır besi yemi oldu.Bilimsel tarım ve toprağın etkin kullanımı tarımsal organizasyonda bazı değişiklikleri de gerektirdi.Geleneksel toprak mülkiyeti şekilleri değişti.Ferdi mülkiyet altındaki toprakların sınırları belirlenmiş oldu.Her çiftçi istediği ürünü üretme serbestliğine kavuştu.İngiltere ve Kuzeydoğu Almanya’da yüzlerce hektardan meydana gelen büyük çiftlikler hakim iletme tipi oldu.Avrupa’nın diğer kısımlarında ise küçük üreticilik yaygınlığını devam ettirdi.Serfliğin kaldırılmasını uzun dönemdeki sonucu toprakların köylülerin eline geçmesi oldu.1870’lerde okyanuslarda yük taşıyıcısı olarak buharlı gemilerin yaygınlaşması,Avrupa çiftçisi için denizaşırı bir rakibin ortaya çıkması demekti.İngiltere’de hükümet serbest ticareti tercih ederek çiftçisini korumaya teşebbüs etmedi.Sonuç İngiliz tarımı için çok yıkıcı oldu.

SINAİ TEKNOLOJİ VE ORGANİZASYON : İnsan icat etmenin metodunu keşfetti ve 18. yüzyılın sınai yenilikleri fen bilimleri ile çok az yakınlığı olan sanatkar esnaf ve müteşebbislerce gerçekleştirilmişti.Bilimsel ilerleme teknolojik ilerlemenin ön şartı haline geldi.19. yüzyılın sonunda sınai teşebbüsler artık özel araştırma elemanları bulunduruyorlardı.Elektrik ve kimya sanayileri bu gelişmede öncü oldu.19. yüzyılda sanayide teknolojik gelişmelerin en önemli alanlarından birisi enerji üretimiydi.Sanayi alanında diğer bir gelişme elektrik enerjisiyle ilgiliydi.19. yüzyılda ticari kullanıma yönelik pek çok yeni maddenin üretimine başlandı.İlaçlar,patlayıcılar,fotoğraf malzemeleri ve sentetik dokuma hammaddeleri gibi çok çeşitli ürünler elde edildi.Daha önce kok kömürünü yakılması sonucu ortaya çıkan zararlı bir yan ürün olarak kabul edilen katran bu sanayilerin çoğunun hammaddesiydi.Kimya sanayi tarımı da etkiledi.Toprağın bilimsel olarak incelenmesi daha gelişmiş tarım tekniklerine ve suni gübrelerin doğmasına yol açtı.****lurji alanındaki ana değişme çeliğin ucuzlaması ve bunun sonucu olarak kullanımının yaygınlaşmasıydı.Demir sanayindeki en çarpıcı teknolojik değişme yüzyılın ikinci yarısında çelik üretiminde gerçekleşti.Makinede yapılan üretim malların fiyatlarını düşürdü ve günlük tüketime elverişli malların sayısı oldukça çoğaldı.İnsanların hayat standardı yükseldi.Enerjiyle çalışan makinelerin yaygınlaşmasıyla fabrikalar sınai organizasyonun hakim şekli haline geldi.Yapılan düzenlemelerle şirketlere hukuki bir şahsiyet kazandırıldı ve yatırımcıların sınırlı sorumluluğu esası getirildi.Şirketlerle ilgili değişmenin diğer bir yönü ise büyüklüklerinin artmasıydı.

ULUSLAR ARASI TİCARET VE DÜNYA EKONOMİSİNİN GELİŞMESİ : 20. yüzyılın başlarında artık bir dünya ekonomisinden söz etmek mümkündü ve Avrupa bu sistemin dinamizm merkezini oluşturuyordu.19. yüzyılın başında uluslar arası ticaretin serbestçe cereyan etmesini engelleyen biri tabi diğeri suni iki engel bulunuyordu.Yüzyıl ilerledikçe bu iki engel de önemini yitirdi.Yüksek taşıma maliyetlerinden kaynaklanan tabi engeli,demiryolları ile deniz taşımacılığında meydana gelen ilerlemeler hafifletti.İthalat ve ihracat üzerine konan tarifeler ve bazı mallara uygulanan ithalat yasakları gibi suni engeller de yüzyılın sonunda bazı ülkelerde korumacılığa döndü.Uluslar arası ekonominin bütünleşmesinin diğer bir sonucu ülkeler arası fiyat dalgalanmalarının paralellik kazanmasıydı.Uzak mesafeli ticaretin önemi 19. yüzyılda hızla ve büyük ölçüde arttı.1873 krizini izleyen depresyon,sınai dönemin en şiddetli ve en yaygın bunalımıydı.Bu bunalımın sonucunda bazı ülkeler korumacılığa döndüler.Geniş Asya ve Afrika kıtası 19. yüzyıla kadar ticari genişlemeye çok sınırlı ölçüde katılmışlardı.19. yüzyılın sonuna gelmeden Asya ve Afrika’nın da dünya ekonomisiyle bütünleşmesi gerçekleşti.Sermayenin uluslar arası dolaşımı da büyük bir artış gösterdi.Sermaye ihracı da uluslar arası ekonomik bütünleşmeyi güçlendirdi.Böylece sermaye ihracı siyasi kontrol kurmanın bir aracı olarak da kullanılıyordu.

LAİSSEZ FAİRE FELSEFESİ : Devlet yalnızca toplumu şiddet ve istilaya karşı korumalı,adalet hükümlerini yerine getirmeli ve kişilerin ilgi göstermeyeceği bazı kamu işlerini yürütmelidir.

DEVLET VE EKONOMİK HAYAT : Ekonomik liberalizm,serbest ticaret yanında ekonomide devletin rolünün azaltılmasını da öngörüyordu.Ekonomik düşünce alanındaki bu değişmeler 19. yüzyılda değişen derecelerde olmak üzere ekonomik hayatın kontrolünde devletin rolünün azaltılmasına neden oldu.Bu azalma kıta Avrupa’sında İngiltere’ye göre daha sınırlı kaldı.İngiltere genellikle laissez-faire felsefesinin vatanı olarak bilinir.1815’te sona eren Napolyon Savaşları’ndan sonra 19. yüzyıl boyunca İngiltere’de merkezi hükümetin harcamalarının milli gelire oranı % 10’un altında kalmıştı.İngiltere merkezi bir bürokrasiye sahip değildi ve daha önemlisi en geçerli ekonomik fikirler,kişisel menfaatlerin uzun dönemde toplumun bir bütün olarak iyiliğini sağlamaya yeterli olacağı inancını doğurmuştu.İngiliz hükümeti gümrük tarifeleri ve devlet işletmeciliği konusunda da liberal bir politika izledi.İngiliz sanayileşmesinde hemen hemen hiç rol oynamayan askeri düşünceler,Alman hükümetinin yöneticilerinin temel hareket noktalarından biriydi.Alman demiryollarının büyük bir bölümü özel şirketlerce yapıldı.Ancak demiryollarının önemli bir bölümü devlet mülkiyetindeydi ve resmi olarak işletiliyordu.

SANAYİLEŞMENİN YAYILMASI : Sanayi inkılabı,tarım inkılabının aksine çok kısa bir sürede yayılma gösterdi.19. yüzyılın ortalarına kadar sanayileşme sürecinde kömür kaynaklarının mevcudiyeti önemliydi.Sanayileşmeye İngiltere’den daha sonra başlayan ülkeler hem avantajlı hem de dezavantajlı bir durumdaydılar.Avantajları,önlerinde izleyecek bir örneğe sahip olmaları;dezavantajları ise İngiltere gibi büyük bir sınai güçle rekabet etmek zorunda kalmalarıydı.

İNGİLTERE : İlk sanayi devleti olan İngiltere 19. yüzyılda dünyanın en önde gelen sınai ve ticari gücüydü.Birleşik Amerika ve 20. yüzyılın başında Almanya toplam sınai üretimde İngiltere’yi geride bıraktı.İngiliz refahının temelleri olan dokuma,kömür,demir ve makine imalatı sanayileri 19. yüzyılda durumlarını korudu.İngiltere sınai zaferini sınırlı bir kaynak donatımıyla başarmıştı.Dünyanın daha az gelişmiş fakat daha zengin kaynak donatımına sahip olan diğer ülkeleri sanayileşmeye başlayınca İngiltere nisbi olarak geride kaldı.İngiltere’nin bu nisbi düşüşünün bir açıklaması müteşebbis başarısızlığıdır.İngiliz müteşebbisleri yeniliğe kapalı kalmışlardı.

İngiliz sınai gelişme hızının yavaşlığı ve teşebbüs yetersizliği kısmen İngiliz eğitim sisteminin geriliğiyle ilgiliydi.Bütün bunlara rağmen 1914’te ortalama gelir düzeyinde bir İngiliz,Avrupa’nın en yüksek hayat standardına sahipti.

BİRLEŞİK AMERİKA : Ülkenin gelir ve serveti nüfusundan daha hızlı arttı.Ülkede toprağa ve diğer kaynaklara göre emeğin nisbi kıtlığı,yüksek ücretlere ve dolayısıyla Avrupa’dan daha yüksek bir hayat standardına yol açtı.Hızlı teknolojik gelişme ve artan bölgesel ihtisaslaşma Birleşik Amerika’nın ekonomik büyüme oranı itibariyle de Avrupa’yı geride bırakmasına yol açtı.Kırsal sanayinin çöküşü ancak elektrik kullanımının yaygınlaşmasından sonra oldu.1890’larda artık Birleşik Amerika dünyanın en güçlü sanayi ülkesiydi.

ALMANYA : 19. yüzyıl Alman ekonomik tarihi kabaca üç döneme ayrılabilir.İlki yüzyılın başından 1833’te Zollverein’in teşekkülüne kadar süren dönemdi.1870’lere kadar süren ikinci dönemde bilinçli bir taklit ve ödünç alma politikası ile sanayi,taşımacılık ve maliye alanlarında modern bir yapının maddi temelleri atıldı.Son dönemde ise Almanya,kıta Avrupa’sının sınai liderliğine yükseldi.Bu sayede ülke içinde tüm iç gümrük engelleri kaldırılmış,bir Alman ortak pazarı yaratılmış ve dışa karşı ortak bir gümrük tarifesi uygulanmaya başlanmıştı.Birleşik bir Alman ekonomisini mümkün kılan Zollverein’di.Fakat onu fiilen gerçekleştiren demiryollarıydı.Almanya’da yatırım ve ara mallarına verilen bu ağırlık Alman sanayinin bir özelliğiydi.Alman sanayi ile bankacılık sistemi arasındaki bu sıkı ilişki firmaların büyümesini sağlayan temel unsurdu.Alman sanayinin nihai bir özelliği de kartellerin hakimiyetiydi.Karteller fiyatların tespiti,üretimin sınırlandırılması,pazarların paylaşımı gibi tekelci uygulamaların gerçekleştirilebilmesi için bağımsız firmalar arasında yapılmış anlaşmalardı.1. Dünya Savaşı arifesinde Birleşmiş Alman İmparatorluğu,Avrupa’nın en güçlü sanayi ülkesiydi.

RUSYA : 20. yüzyılın başında Rus İmparatorluğu,nüfus ve toprakları itibariyle Avrupa’nın en önde gelen ülkesiydi.Ancak Rusya hala bir tarım ülkesiydi.İşgücünün üçte ikisi tarımla uğraşıyor ve milli gelirinin yarısından fazlası tarımdan elde ediliyordu.19. yüzyılın ilk yarısından itibaren özellikle de 1930’lardan sonra sanayileşme çok daha belirgin bir nitelik kazandı.1.Dünya Savaşı öncesi yarım yüzyılda Rus ekonomisi daha modern ve teknolojik olarak daha etkin bir sisteme ulaşma yolunda önemli değişmeler geçirdi.

JAPONYA : 19. yüzyılda sanayileşen ülkeler arasına katılan bir diğer ülke de Japonya’ydı.Japonya’yı sanayileşme tecrübesi açısından ilginç kılan özelliği tamamıyla Batı geleneği dışında olduğu halde sanayileşmeyi başaran tek ülke olmasıydı.1853 ve 1854’te Birleşik Amerika’nın askeri tehdidiyle Japonya,Batı ülkeleriyle diplomatik ve ticari ilişki kurmak zorunda kaldı.Modern Japonya,1912’ye kadar hüküm süren Meiji döneminde doğdu.Sanayileşme için gerekli ithalatı karşılayacak ihracat gelirlerini sağlama yükü tarım sektörüne düştü.Japonya’nın yerli hammaddelere dayalı geleneksel iki sanayi kolu ipekli ve pamuklu dokumaydı.Diğer bir önemli tarımsal ihraç malı çaydı.1850’lerdeki geri ve geleneksel Japon ekonomisinin 1. Dünya Savaşı sırasında büyük bir sınai güç haline gelmesi şaşırtıcı bir olaydır.Bazı dalgalanmalar görülmekle birlikte Amerika ve Avrupa’daki şiddetli depresyon ve durgunluklarda olduğu gibi ekonomik büyüme oranı Japonya’da hiçbir zaman sıfıra inmedi.

ÜNİTE – 10

20. YÜZYILDA YAPISAL DEĞİŞMELER :

a)NÜFUS VE EKONOMİK KAYNAKLAR : 20. yüzyılda Avrupa’da nüfus artışı dururken,dünyanın diğer bölgelerinde nüfus hızla çoğalmaya başladı.19. yüzyılda Avrupa’da hız kazanan ve 20. yüzyılda da devam eden şehirleşme hareketi dünyanın diğer bölgelerine yayılmıştır.Çünkü şehirlerde verimlilik ve gelirler kırsal bölgelerden daha yüksektir.19. yüzyıldaki göçlerin büyük bir bölümü ekonomik nedenlere dayanıyordu.20. yüzyılda bu faktör öneminin korumakla birlikte savaş ve ihtilallerden kaynaklanan siyasi baskılar da önemli göçlere neden olmuştur.20. yüzyılda nüfusun hızla çoğalması ve dünyanın en azından bir bölümünde refahın artması ekonomik kaynaklara büyük bir talep yarattı.20. yüzyılda ekonomik kaynaklar açısından en önemli gelişme enerji alanında olmuştur.

b)SINAİ TEKNOLOJİ VE ORGANİZASYON : Geçmiş çağlarda toplumların başarısının ölçüsü çevrelerine uyabilme yetenekleriydi.20. yüzyılda ise başarı çevreye hükmetmekle ve onu toplumun ihtiyaçlarına göre şekillendirebilmekle mümkündü.Çevreye hükmetmenin temel aracı ise teknoloji ve özellikle de modern bilime dayalı teknolojiydi.20. yüzyılın başında insanlar buharlı lokomotiflerle saatte 120 km. hızla seyahat edebiliyorlardı.Telgrafın gelişimine kadar uzak mesafeler arasında haberleşme hızı,insanların hızına bağlıydı.Bilimsel ve teknik ilerlemenin ön şartı,eğitilmiş bir insan gücü yani beyingücü havuzunun varlığıdır.Gelişmiş ve geri kalmış bölgeler arasındaki büyüyen teknik açığın önemli bir nedeni eğitim düzeylerinin farklılığıdır.Bilimsel teknolojinin uygulanışı insan emeğinin verimini büyük ölçüde artırmıştır.Enerji üretimindeki artış daha belirgindir.20. yüzyılın en karakteristik yeniliklerinden diğer ikisi de otomobil ve uçaklardı.Bilimin teknolojiye uygulanmasının en çarpıcı nihai örneği uzayın keşfi oldu.1969’da aya ilk kez insan ayağı bastı.Sınırlı sorumlu anonim şirket tipi 20. yüzyılın başında önde gelen sanayi ülkelerinde tam anlamıyla kurulmuştu.20. yüzyıldaki diğer önemli bir gelişme yatırım mallarından tüketim mallarına kadar çok çeşitli ürünlerin tüketim ve satışlarıyla uğraşan dev şirketlerin doğmasıydı.20. yüzyılda sanayi hayatıyla ilgili nihai bir gelişme de çoğu Batı ülkesinde işçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık haklarının artık tanınmış olmasıydı.

c)ULUSLARARASI EKONOMİK İLİŞKİLER : 1914 öncesinde dünya ekonomisine Avrupa,özellikle de Batı Avrupa ile Birleşik Amerika hükmetmekteydi.1. Dünya Savaşı ve 1917 Rus İhtilali bu yapıda önemli değişmelere yol açtı.Çarlık Rusya’sı yerini Sovyetler Birliği’ne bıraktı.Doğu ve Orta Avrupa’daki Habsburg İmparatorluğu sona erdi.Almanya denizaşırı sömürgelerini kaybetmekle kalmadı,Avrupa’daki toprak ve nüfusunun bir bölümünü de kaybetti.Savaş öncesinde küçük bir imparatorluk olan Japonya büyüdü ve önemli bir ekonomik güç haline geldi.Avrupa’nın dünya ticareti ve üretimindeki payı azalırken,Birleşik Amerika,İngiliz Uluslar Topluluğu ve Japonya’nın payı büyük ölçüde arttı.2. Dünya Savaşı da uluslar arası ilişkilerde önemli bir değişime neden oldu.Avrupa artık politik ve ekonomik hegemonyasını önemli ölçüde kaybetti.Avrupa’nın büyük güçleri arasındaki rekabet yerini iki yeni süper güç olan Birleşik Amerika ve Sovyetler Birliği arasındaki rekabete bıraktı.2. Dünya Savaşı sömürgeciliğe de önemli bir darbe vurdu.1960’ların ortalarına gelmeden eski Avrupalı sömürgeciler,Asya ve Afrika’daki tüm sömürgelerine bağımsızlıklarını tanımak zorunda kaldılar.

d)DEVLET VE EKONOMİK HAYAT : 20. yüzyılda tüm milletleri etkileyen diğer önemli bir değişme ekonomide büyük ölçüde genişleyen devlet rolüydü.Sovyetler Birliği’nde ve diğer Sovyet tipi ekonomilerde hükümetler geniş kapsamlı bir ekonomik planlama ve kontrol sistemiyle ekonominin tüm sorumluluğunu üstlendi.Batı Avrupa milletlerinde bu uygulamalar karma ekonomi olarak adlandırıldı.Kamunun büyümesinin diğer bir nedeni olan transfer ödemeleri de 19. yüzyılın sonlarında doğmuştu.Kamu sektörünün büyümesinin istatistik ifadesi devlet harcamalarının artışıydı.

I. DÜNYA SAVAŞI’NIN EKONOMİK SONUÇLARI : Uluslar arası ticaretin kesintiye uğraması ve devlet müdahalesinin ortaya çıkışı kadar dış pazarların kaybı da uzun ömürlü etkilere yol açtı.Savaş dünya tarımının dengesini altüst etti.Savaşın yol açtığı diğer bir kayıp da dış yatırım gelirleriydi.Milli ve milletlerarası düzeyde nihai bir ekonomik problem de enflasyondu.

YENİ MERKANTİLİZM : Devletin ekonomik canlanmayı ve kalkınmayı sağlamak amacıyla ihracatı artırmak için dış ticarete müdahale etmesidir.
BARIŞIN EKONOMİK SONUCU : Savaş sonrasının ekonomik problemleri ekonomik milliyetçiliğin doğuşu ile parasal ve mali problemlerdi.Yeni merkantilizm olarak adlandırılan bu uygulamalar,diğer devletlerin karşı tedbirler getirmesiyle yaygınlaşarak ticaretin daha da sınırlanmasına yol açtı.Savaşın doğurduğu ve barışın şiddetlendirdiği mali ve parasal problemler ise uluslar arası ekonominin tamamen dağılmasına yol açtı.Bu karışıklığın temelinde tazminat meselesi ile savaş dönemindeki borçlanmaların geri ödenmesi problemi yatıyordu.Avrupalı müttefikler,birbirlerine olan borçlarını kayden borç olarak kabul ediyorlar ve savaş sonrasında karşılıklı olarak tasfiye etmeyi umuyorlardı.Diğer bir problem savaş tazminatı meselesiydi.Zayıflamış Avrupa ekonomileri ve uluslar arası ekonominin kritik durumu karşısında Fransa,İngiltere ve diğer müttefik ülkelerin Birleşik Amerika’ya olan borçlarını ödeyebilmeleri tazminat olarak alacakları miktarlara;Almanya’nın tazminat ödeme kapasitesi ise ödemelerini yapabileceği dövizi ve altını elde edeceği ihracat fazlasına bağlıydı.Enflasyon Alman toplumunda derin yaralar açtı.Bu gelişmeler Amerikan sermayesinin özel yatırımlar şeklinde Almanya’ya akmasını sağladı.Savaş sonrası İngiltere’de ekonomik problemler büyüdü.İngiltere savaşın finansmanı için bir tedbir olarak 1914’te altın standardını terk etmişti.Birleşik Amerika,Almanya ve Fransa başta olmak üzere çoğu ülkeler bir refah dönemine girmişti.Ancak bu refah Amerika’da Almanya’ya fon akışının devamına bağlı her an bozulabilir bir denge üzerine kurulmuştu.

BÜYÜK BUNALIM : Avrupa ülkelerinden farklı olarak Birleşik Amerika savaştan çok daha güçlü olarak çıktı.Ekonomik olarak net borç alan bir ülke iken,net borç veren bir ülke durumuna geldi.1929 ekiminde New York borsasının çöküşü daha sonra özellikle sanayileşmiş dünyayı etkileyen bir krize dönüştü.Krizin kaynağı İngiltere ve Birleşik Amerika’nın politikalarıydı.Eğer Birleşik Amerika daha açık politikalar izleseydi bunalım daha kısa süreli ve daha hafif olabilirdi.Bunalımın uzun dönemdeki en önemli sonucu ekonomide devletin rolünün artması ve üçüncü dünya ülkelerinde ithal ikamesine dönük sanayilerin geliştirilmesi çabalarıydı.

2. DÜNYA SAVAŞI VE DÜNYA EKONOMİSİNİN YENİDEN İNŞASI : Savaş sonunda tüm ülkelerde politik,sosyal ve ekonomik reformlar için geniş bir kamu talebi vardı.1944’te bu alanda iki uluslar arası kuruluşun temeli atıldı.Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası (IBRD).İMF çeşitli dünya paraları arasındaki değişim oranının düzenlenmesi ve ülkeler arasındaki kısa dönemli ödemeler dengesi problemlerinin çözümlenmesi görevini üstlenmişti.Dünya Bankası ise,hem savaştan zarar gören ekonomilerin yeniden inşası,hem de yoksul ülkelerin gelişmesi için uzun dönemli krediler verecekti.İki kuruluşun işler hale gelmesi 1946’ya kadar mümkün olmadı.1930’ların parasal ve mali kargaşa arasında pek çok ülke döviz kontrolü uygulamaya başlamıştı.Avrupa’daki en büyük kıtlık ise dolar kıtlığıydı.Problemin çözümünü Marshall Planı çerçevesinde Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü (OEEC) aracılığıyla Avrupa’ya akan yardımlar sağladı.Avrupa’ya 1947 sonu ile 1952 başları arasında Birleşik Amerika’dan borç ve hibe şeklinde 13 milyar dolar ekonomik yardım aktı.Marshall Planı 1952’de sona erdi.Yalnızca Batı Avrupa’nın ekonomik canlanması başarılmış olmadı,aynı zamanda ekonomik gelişmeleri teşvik edecek OECC gibi yeni kurumlar doğmuş oldu.Bunlardan en önemlisi Avrupa Ödemeler Birliği (EPU) kuruldu.EPU’nun kurulmasından sonraki 20 yıl içinde dünya ticareti yıllık olarak % 8 büyüdü.EPU o denli başarılı oldu ki 1958’de OECC ülkeleri paranın konvertibilitesini yeniden kurabildiler.1961’de OECC Birleşik Amerika ve Kanada’yı ve daha sonra da Japonya ve Avustralya’yı içine alarak Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) şekline dönüştü.Kuruluşun yeni amacı ileri sanayi ülkelerinin azgelişmiş ülkelere yardımlarını koordine etmek,makro ekonomik politikalar üzerinde uzlaşma imkanları aramak ve karşılıklı problemlerin çözümlenmesine yardımcı olmaktı.2. Dünya Savaşı’ndan sonraki çeyrek yüzyıl,sanayileşmiş ülkelerde en uzun ve en yüksek oranlı ekonomik büyümenin yaşandığı dönem oldu.Avrupa ekonomisinin bu yeniden inşası ekonomik bir mucize olarak adlandırıldı.Bu mucizede rol oynayan ilk faktör Amerikan yardımıydı.Diğer önemli bir faktör hükümetlerin tutum ve rolleriydi.Hükümetler doğrudan ve dolaylı olarak ekonomik hayata çok geniş ölçüde katılarak bazı temel sanayileri millileştirdiler.Uluslararası düzeyde hükümetler arası işbirliği de ekonomik performansındaki etkinliğin bir diğer önemli nedeniydi.Uzun dönemde Avrupa’nın beşeri sermaye gücü de önemliydi.

MARSHALL PLANI :1947 yılında ABD Dışişleri Bakanı George Marshall’ın Harvard Üniversitesi’nde yaptığı bir konuşmada temelleri atılan ve Avrupa’da savaştan zarar gören ekonomilerin ayağa kalkması için tek taraflı olarak yapılan yardımları kapsayan programın adıdır.

İlgili aramalar:

• iktisat tarihi ders notları
• aöf iktisat tarihi ders notları
• yakındoğu iktisad fakültesi final sınav programı
• aöf iktisat 4 sınıf dersleri
• aöf ders notları 4 sınıf
• aof iktisat 4 sınıf ders notları
• açıköğretim ders notlarımı hazırlıyorum tablo anlatım halinde kolaylık sağlıyor
• iktisat tarihi 4 sınıf ders notlarıi
• iktisat tarihi ders notları AÖF
• 8 bir işçinin verimliliğini artıran ve üretim kalitesini yükselten dikey tezgah kaçıncı yüzyılda bulunmuştur?

İşletme 2003-2009 Tüm Sınıflar İçin Bütün Sınavlar

VİZE SINAV SORULARI VE CEVAPLARI 2003-2009

1.SINIF İNDİR

2.SINIF İNDİR

3.SINIF İNDİR

4.SINIF İNDİR

FİNAL SINAV SORULARI VE CEVAPLARI 2003-2009

1.SINIF İNDİR

2.SINIF İNDİR

3.SINIF İNDİR

4.SINIF İNDİR

BÜTÜNLEME SINAV SORULARI VE CEVAPLARI 2003-2009

1.SINIF İNDİR

2.SINIF İNDİR

3.SINIF İNDİR

4.SINIF İNDİR

DERS NOTU

FİNAL İNDİR

İlgili aramalar:

• aöf işletme 1 sınf sınav soruları
• polis aöf çıkmış sınav soruları 1 sınıf final
• anayasa hukuku fi̇nal sorulariiiiiiiii
• sağlık kurumlar işletmeciliği 1 sınıf yıl sonu sınavı çıkmış sorular ücretsiz indir
• murat işletme anahtar sorular
• murat egitim kurumları 4 sınıf işletme ders notları
• murat açık öğretim kitabı indir
• işletme hukuka giriş çıkmış sorular indir bedava
• DOGADAKİ TEMEL KUVVETLER 9 SINIF ÇIKMIŞ SORULAR
• sağlık kurumları işletmeciliği 1 sınıf ara sınav çıkmış sorular

Müşteri İlişkileri Kavramı

a.Müsteri Iliskileri Yönetimi Nedir?

Günümüzün giderek zorlasan rekabet ortaminda artan müsteri sayilari nedeniyle müsteri iliskileri yönetimi her geçen gün önemini arttirmaktadir.Isleyislerini elektronik ortama geçiren ve bu sayede bilgi akisini kontrol edip istedikleri an dogru bilgilere ulasan sirketler bu bilgileri analiz ederek bir adim öne geçerler.
Müsteri iliskileri yönetimi,Ingilizce Customer Relationship Managment kelimelerinin bas harflerinden olusturulan CRM kisaltmasi ile daha sik kullanilmaktadir.CRM çok kabaca bir tarifle;bir isletmenin satis-pazarlama ve satis sonrasi faaliyetlerinde modern bilgi-islem araçlari yardimi ile mevcut müsteri ve müsteri adayi bilgilerinin çok detayli olarak tutulmasi,bu bilgilerin satis-pazarlama–müsteri hizmetleri aktivitelerinde stratejik amaçli kullanimini ve hepsinden önemlisi bir isletmenin “ürün odak”li degil de “müsteri odakli” yapilanarak yani müsterinin ihtiyaçlari dogrultusunda kendini gelistirerek,günümüzün “yeni ekonomi” ortamina adaptasyonu olarak tanimlanabilir.

CRM teknolojik gelismelerin de yardimiyla,günümüzün is dünyasinda gittikçe daha fazla önem kazanmaya baslayan bir is felsefesidir.
CRM (Müsteri Iliskileri Yönetimi) satis,pazarlama ve servis hizmetleri veren firmalarin:
• Müsterilerini daha iyi tanimalarini,
• Müsterileriyle iliskilerini gelistirmelerini,
• Daha kaliteli hizmet vermelerini,
Bu sayede eski müsterilerini korumalarini ve yeni müsteriler kazanmalarini saglayan bir yönetimdir.

Firma-müsteri iliskileri üzerinde durulmasi gereken belki de en önemli alani müsteri iliskileri yönetimi olusturmaktadir.Temel ve ideal tanimi ile CRM,bir dizi teknik sürecin sonucunda müsterilerle basarili bir iletisim ve iliski kurarak küresel rekabet ortaminda avantaj saglayabilmektir.CRM kavramsal düzeyde mevcut kullanimina ulasana kadar Customer Intimacy,Technology Enabled Relationship Marketing,Real-Time Marketing,Continuous Relationship Management gibi anlamsal kaliplara sigdirilmaya çalisilmistir;ancak olgunun kalbine inen ve en kapsayici tanimlama olan Müsteri Iliskileri Yönetimi genel kabul görmüstür.CRM’i bir çok degisik biçimde tanimlamak mümkündür;ne var ki yapilan tanimlamalar olgunun teknolojik uygulama kismini öne çikaran teknik tanimlama ile müsteri firma baglantisini öne çikaran sosyal tanimlama kutbunda biçimlenmektedir.Fakat orijinal CRM uygulamalari göz önüne alindiginda,CRM’in ne bayramlarda müsterilere tebrik karti göndermek ne de bir yazilim programi temin edip yüklemek oldugu kolayca anlasilabiliyor.
CRM kavramini teknolojik bir uygulama olarak degerlendiren yaklasima göre müsteriler ile iletisimin kuruldugu noktalardaki çagri merkezleri,müsteri veritabanlari,satis otomasyonlari gibi teknik nitelikli uygulamalar müsteri iliskileri yönetimini olusturmaktadir.Bu anlayisin dogal bir uzantisi olarak da bir CRM teknolojisi maddi imkanlarla temin edilebilir ve uygulamaya geçirilebilir.Yani bir yazilim edinilir veya bir çagri merkezi kurulur ve bir bilgisayar programindan veya telefon basinda oturan bir çalisandan yüksek beklentiler içine girilir.Bu yolla en iyimser tahminle CRM teknolojisi kurulmus sayilabilir fakat müsteriler ile iliski kurulmus oldugu savi fazlasiyla iddiali olacaktir.
CRM kavramini müsteriler ile sosyal bir bag kurmaktan ibaret degerlendirmek de sikça yapilan önemli bir hatadir.Zira müsterilerle kurulacak bir sosyal bag ihtimaldir ki,müsteri memnuniyetini saglayacaktir ancak CRM’i müsteri memnuniyeti ile sinirlamak bir vizyon eksikliginin ifadesidir.Bu dogrultuda müsterilerinin dogum günlerini kutlayan firmalarin basarili bir müsteri iliskileri yönetim politikalari oldugunu iddia etmek en azindan CRM’i hafife almak olarak düsünülmelidir.

CRM’de dört ana strateji bulunmaktadir,bunlar;
1. Prospecting : Yeni müsteriler bulma
2. Cross-Selling : Mevcut ve potansiyel müsterilere çapraz satis
3. WinBack : Sizi terk etmis müsterileri geri kazanma
4. Loyalty : Müsterinin sadakatini kazanma

Günümüzde ulusal sinirlarin asilip dünyanin tek pazar olma yönünde ilerlemesi müsterilerin önündeki seçeneklerin sayisini arttirirken beklentilerin arasindaki farklari da azaltmaktadir.Diger bir deyisle fiyat da,kalite de artik pazarin,dolayisiyla müsterilerin belirledigi unsurlar olmaktadir.Bu durumda isletmelerin sürekliligi müsterilerin sürekliligiyle yakindan ilgili olmakta;müsteri odakli yönetim metotlarina geçemeyen firmalari,pazar kayiplari beklemektedir.Böyle bir durumda pazarlama anlayisi degismelidir.Pazarlama anlayisinin neden degistirilmesi gerektiginin ise kisaca iki sebebi vardir:

1. Rekabetçi çevre ile bas etmek için,
2. Globallesen dünyaya ayak uydurmak için.

b.Müsteri Iliskileri Yönetimi Kavraminin Gelisimi

CRM’in içerigi çok eskilere dayanmakla beraber 1990’li yillarin ortalarinda geçerlik kazanmistir.Pazar arastirmacilari,gelecekte sirketlerin CRM çözümleri için milyarlarca dolar para harcayacaklari konusunda hemfikirdir.CRM çözümleri,yazilimlari ve servisleri,müsteri yönetiminin daha etkin bir sekilde yapilmasina yardim etmek için dizayn edilmistir.
CRM hakkinda konusulmaya baslanmasi 80’li yillara dayaniyor.Fakat,o dönemlerde gerek üretim,finansman gibi konularin öncelikli tutulmasi,gerekse saglayicilarin Yatirim Kaynaklari Planlamasi (ERP-Enterprise Resource Planning) konusuna odaklanmalari CRM’i ikinci plana atmistir.Sekörün cnlanmaya baslamasi 96-97 yillarina rastliyor.
Firmalarin,degisen müsteri taleplerini karsilamama ve satis performanslarini koruyamamaya baslamalari,yeni bir müsteri iliskleri anlayisini,CRM’i beraberinde getirdi.CRM uygulamalarina uluslararasinda ilk ihtiyaç duyan,finans sektörüneki bankalardi;çünkü,bankalardaki yogun departmanlasma,müsteri bilgilerinin edinilmesinde eksikliklere,sonus olarak büyük ölçüde müsteri kayiplarina neden oluyordu.Bu nedenle,ilk uygulamalar bankalarda yapildi.
alıntıdır

İlgili aramalar:

• müşteri ilişkileri yönetimi sınav soruları
• müşteri ilişkileri yönetimi soruları
• coberlik nedir

Neden Müşteri İlişkileri Yönetimi ?

a.Özellikler:
Müsteriyi nasil daha fazla memnun edebiliriz düsüncesi ile yola çikan sirketlerin çalisma sekillerinde,çagri merkezlerinde ve hatta yönetim tarzlarinda farklilasmalar zorunlu hale gelebilir.Gelisen rekabet ortaminda hizmet veren firmalar,müsterinin ihtiyaçlarini, müsteriden önce görmeli ve çözümünü sunmalidir.Örnek verecek olursak bir mahalle bakkali tüm mahalle sakinlerini tanir,neleri aldiklarini ve bakkala ne zaman geldiklerini bilir.Müsteri bir süre bakkala ugramazsa,yoklugunu sezer,müsteriyi gördügü zaman bakkala gelmemesinin sebebini sorar.Eger müsteri her aksam evine ekmek aliyorsa bakkala geldiginde ekmegini ayrilmis olarak bulur.Bakkal müsterisi hastalandiginda geçmis olsun der ve bayramlarda ziyaretine gider.Müsteri ile bakkal birbirine baglidir.Burada olusan bakkal-müsteri iliskisi,CRM’in amacidir…
CRM,çok-girisimli,çok-sirali talep zincirlerinin tüm elemanlarini kaynak zincirine baglar ve gelir ile müsteri servislerini maximize etmek için gelismis planlama teknikleri kullanir.
CRM’in özelliklerine gelince:
1. Bütün müsteri deger halkalarina dagilan bütünlesik çözümler
2. Gelismis planlama ve tahmin araçlari,
3. Isbirlikçi ticaret proseslerini destekler,
4. Kaynak zincirine dikissiz iliski kurmayi saglar,
5. Ticari islem yönetim yetenekleri saglar,
6. Fiziksel olarak tatmin etme ve yerine getirebilme saglar,

b.Kazançlar:

1.Yükselmis Gelirler:
• Yeni pazar tabakalarinin taninmasinda ve kavranmasinda artis
• Var olan Pazar tabakalarinda up-selling,cross-selling yada re-selling’i mümkün kilmak
• Yüksek orandaki yeniden satinalma sayesinde toplam müsteri hayat zamanini maximize etmek
• Iade oranlarinda düsüs ve müsteri ihtiyaçlariyla teklifler arasinda daha iyi eslesme
• Fiyat tesviklerini ve kampanyalari optimize etmek
• Optimal fiyatlar sayesinde karda gelisme
• Saticilarin ve kanal partnerlerinin satis yapmasini kolaylastirma

2.Alt-Sinir Degerlerinde Dagitim:
• Daha iyi tahmin ve hazirlik sayesinde düsürülmüs satis stoku maliyetleri
• Optimize edilmis yerine getirme sayesinde düsürülmüs lojistik harcamalari
• Daha fazla fiyat verimli siparis yönetimi prosesleri
• Daha fazla fiyat verimli servis varliklari yönetimi
• Etkili olmayan pazarlama programlari yüzünden bosa giden pazarlama maliyetlerinden kaçinmak

İlgili aramalar:

• af 2
• sosyoloji 2 sınıf ders notları aofbulteni com
• 2 sınıf aöf ders notları
• pazarlama ve müşteri ilişkileri aöf dersleri
• müşteri ilişkileri final soruları 2 sınıf
• müşteri ilişkileri dersi sınav soruları
• limited şirket yönetim altyapısı anonim şirket farkları
• kamu yönetimi 2 sınıf ders notları
• ilk giren ilk çıkar açıköğretim
• avukatlık ve noterlik hukuku ders notları aofbulteni com

Yönetim Bilgi Sistemleri Konuları

Telekomünikasyon ve Ağlar

Telekomünikasyon devriminin ne olduğunu ve günlük yaşantınıza etkilerini açıklayabilmek

• insanlar var oldukları zamanın başlangıcından beri birbirleriyle haberleşme ihtiyacı hissetmişlerdir

• Telgrafın, telefonun, ve daha sonra da telsiz iletişiminin keşfedilmesi, insanlar arasındaki haberleşmenin gelişmesinde büyük katkılar sağlamıştır.

• Radyo ve televizyon yayıncılığıyla başlayan iletişim teknolojileri, bu noktada telekomünikasyon adını alarak uydu hizmetlerine, cep telefonu (GSM) hizmetlerine ve bilgisayarlar arasındaki bilgilerin anında transfer edilebilmesi için bilgisayar ağı hizmetlerine dönüşmüştür.

• Telekomünikasyon iş yaşamında çok önemli bir yere gelmiştir; bu gelişme artan bir biçimde devam etmekte, yöneticileri telekomünikasyon ile ilgili birtakım temel kavramları bilmeye zorlamaktadır.

• Günümüzde yöneticiler, alternatif iletişim teknolojilerinin kapasitelerini, maliyetlerini ve kârlılık oranları ile bunların işletmelerin kârlılığına etkilerini bilme ihtiyacını duymaktadırlar.

• Dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi ülkemizde de telekomünikasyon hizmetleri bir tekel olarak verilmeye başlanmış, rekabetin hizmet kalitesini artıracağı düşünülerek yakın zamanlarda telekomünikasyon hizmeti veren kuruluşlar özelleştirilmeye başlanmıştır.

Telekomünikasyon kavramını betimleyebilmek

• Telekomünikasyon sözcük anlamı olarak; ses, metin, görüntü ya da hareketli görüntü gibi verilerin bir kanal üzerinden göreceli olarak uzun mesafelere iletilmesidir

• Telekomünikasyon sistemi içerisinde iletilmek istenen sinyaller temel olarak iki türlüdür: analog ve dijital.

• Modem, bilgisayarların telefon hatları ile veri iletmek için kullandıkları ve dijital-analog, analog-dijital dönüşüm yapan cihazdır.

• Bilginin sistemde bulunan bir aygıttan diğerine iletilirken geçtiği ortamlar; çift büklümlü kablolar, koaksiyel kablolar fiber optik kablolar, uydular ya da kablosuz iletişim ortamları gibi çok çeşitli olabilir.

Telekomünikasyon sisteminin bileşenlerini sıralayabilmek

• Telekomünikasyon sisteminin bileşenleri şu şekilde

sıralanabilir;

• bilgisayarlar

• bilgisayar ağı donanımları

• iletişim kanalları

• iletim işlemcileri

• telekomünikasyon yazılımları

Telekomünikasyon sisteminin fonksiyonlarını belirleyebilmek

Bir telekomünikasyon sistemi:

• Bilgiyi iletir.

• Gönderici ve alıcı arasında bir arayüz oluşturur.

• Bilginin en verimli en kısa yoldan hatasız olarak iletilmesini sağlar.

• Doğru bilginin doğru alıcıya iletilmesini sağlar.

• Bilgi üzerinde oluşabilecek hataların kontrol edilmesini ve gerekli ise düzeltilmesini sağlar.

• Bilginin iletim hızını ve biçimini düzenler ve

• Bilginin düzenli bir şekilde taşınmasını sağlar.

Telekomünikasyon fonksiyonlarını açıklayabilmek

• işletmelerin telekomünikasyon hizmetlerini kullanma biçimleri aşağıdaki gibi sıralanabilir;

• elektronik posta

• sesli mesaj

• faks mesajları

• dijital bilgi servisleri

• telekonferans

• elektronik veri değişimi

• grup çalışmasıA
İnternet ve Yeni Bilgi Teknolojisi Altyapısı

Yeni bilgi teknolojilerinin neler olduğunu tanımlayarak bu teknolojilerin yaşantımıza etkilerini değerlendirebilmek

• Bilginin işlenmesi, bilginin onu kullananlar için, bilginin ilk olarak elde edildiği biçime göre çok daha değerli bir hale dönüştürülmesi sürecini anlatmak için kullanılmaktadır.

• Bilgi teknolojisi işletmelere işlerini yapma biçimlerinde verimlilik artışı yapabilmeleri için birtakım yeni araçlar sunmaktadır.

• Bu tür araçlar, teknoloji, işletmelerde daha yaygın olarak kullanılmaya başlandıkça ve işletmeler tarafından benimsendikçe, daha verimli olarak kullanılır hale gelecektir.

Bilgisayarların birbiriyle bağlanabilmesi için gereken teorik altyapıyı sağlayan modelleri tanımlayabilmek

• Yeni bilgi teknolojileri altyapısı, özellikle işletmenin dijital ortamda yer alan bilgileri diğer dijital ortamlara ve işletmenin diğer fonksiyonlarına ve bölümlerine kesintisiz olarak taşınabilmesini sağlayacak bir ortam sunabilirlerse, bu altyapı işletmelerin verimliliğini ve rekabet avantajını artırmada önemli bir etken olarak ortaya çıkmaktadır.

• Açık sistemler, farklı donanımlar ve hizmetlerin birlikte iş yapmasını sağlayarak bağlanabilirliği en üst düzeye getirmeye çalışır.

• Çalışmalar sırasında bilgisayar ağlarında bağlantının kurulabilmesi için iki temel teorik model geliştirilmiştir. Bunlar: TCP/IP (Transmission Control Protocol/ Internet Protocol-iletim Kontrolü Protokolü/Internet Protokolü Modeli) ve OSI (Open System Interconnection- Açık Sistemler Arası Bağlantı Modeli) modelleridir.

• TCP/IP modeli dört katmandan, OSI modeli yedi katmandan oluşmaktadır.

Internet’i tanımlayarak Internet’in işletmeler tarafından kullanım biçimlerini örnekleyebilmek

• Internet, dünyanın değişik yerlerindeki değişik niteliklere sahip bilgisayar ağlarının ortak bir protokolle birbiriyle bağlantılı hale getirilmesi şeklinde oluşan uluslararası bir ağdır.

• Web siteleri, web sunucuları üzerinde genel kullanıma açık, işletmelere ya da bireylere ait bilgileri barındıran alanlardır.

• Web üzerindeki bilgilerin multimedya özelliğine sahip olması söz konusu bilgilerin görüntülü, sesli ya da hareketli görüntülü olabilmesi özelliğidir.

• Elektronik posta ve sohbet tamamen kişisel iletişim kurulmasını sağlamaktadır.

• Haber grupları ortak ilgi alanlarına sahip olan bilgisayar kullanıcılarının bilgi ve görüş alışverişi yapmasını sağlamaktadır.

• Internet dünyanın her yerindeki kişi ve kuruluşlarla ucuz ve çok hızlı bağlantı kurma olanağı sağlamaktadır.

• Çalışanların iş yapma biçimleri de internet ile birlikte değişim geçirmiştir.

intranet ve extranet kavramları arasındaki farkı belirleyebilmek

• işletmelerin Internet ağ yapısı standartlarını ve web teknolojisini kendi özel bilgisayar ağlarını oluşturmak için kullanmalarına intranet uygulamaları adı verilmektedir.

• Internet ve onun işletmenin iç çevresinde uygulanması olan intranet işletmelere birçok açıdan rekabet avantajı sağlamaktadır. Internet işletmeyi dünya ile bütünleştirirken, intranet de işletmeyi iç çevreleriyle bütünleştirir.

• Extranet işletmenin intranetinin işletme dışındaki birtakım kullanıcıların erişimlerine yetki verilmesi suretiyle açılmasıdır.

• işletmeye ait intranetlerin ve extranetlerin güvenliğinin sağlanabilmesi için firewall adı verilen güvenlik yazılımları kullanılmaktadır.

Elektronik işletme ve elektronik ticaret kavramlarını tanımlayabilmek

• internet’in kullanımında bilgisayar iletişiminde meydana gelen hızlı gelişmelerle birlikte, giderek daha çok sayıdaki işletme elektronik iş yapma biçimlerine doğru yönelmektedir.

• Elektronik ticaret, bir işletmenin müşterileriyle ya da birlikte iş yaptığı tüm diğer işletmelerle Internet ortamında elektronik olarak iş yapmasıdır.

• Elektronik işletme, bir işletmede gerçekleşebilecek tüm işletme süreçlerinin bilgisayarlı ortama aktarılarak, işletme içi ve işletme dışı fonksiyonlar arasında gerçekleşmesi gereken iletişimlerin tamamının internet teknolojileri kullanarak gerçekleştirilmesidir.

• işletmelerin, hem kendi şirketleri içerisinde ve hem de ekonomide rol oynayan diğer tüm katılımcılar ile bilgisayar ağı yapısıyla bağlantılı oldukları ekonomiye, elektronik ekonomi denmektedir.

• Elektronik ticaret yapan ya da elektronik işletme olma yolunda adım atan işletmelere bu çabalarında kullanabilecekleri birtakım araçları sunan teknolojiler, elektronik işletme destek teknolojileridir.

Yeni bilgi teknolojinin işletmelere sağladığı fırsatlar ve tehditleri belirleyebilmek

• Günümüz işletmeleri, artık Internet aracılığıyla dünyanın her tarafına ulaşabilmekte ve kendileri için tamamen yeni bir pazar yeri yaratmakta, üretim kaynaklarını küresel boyutta temin etmektedirler.

• Yeni bilgi teknolojileri yeni yatırımların yapılmasını ve bir teknoloji yönetimini gerektirmektedir. Buna karşın, bunlar işlerin yapılma biçimine uyarlanabildiğinde işletmeye verimlilik artışı sağlanmaktadır.

• Bilgi teknolojileri, çalışanların kendilerinde doğal olarak var olan değişim direncini kırmalarını, bilgi ve becerilerinde yeni boyutlar kazanmalarını gerektirmektedir.Bütünleşik İşletme Bilgi Sisteminin Kurulması

işletme süreçlerinin yeniden yapılandırılmasını kavrayabilmek.

• Organizasyonlar, bilgi sistemlerini kurmadan önce işletme süreçlerini yeniden tasarladıkları takdirde, bilgi teknolojisinden önemli ölçüde kâr elde edebilirler.

• işletme süreçlerini yenilemede, mevcut düşünce ve uygulamalar tamamen ortadan kaldırılarak, bütün süreçlerin yeniden tasarlanması hedeflenir.

• iş akış yönetimi sistem, faaliyet ve süreçlerin denetim ve koordinasyonunu kapsar.

Toplam kalite yönetimini ve bilgi sistemlerine etkisini açıklayabilmek.

• Bir organizasyonu oluşturan tüm birey ve işletme fonksiyonlarında kaliteyi sağlamak için toplam kalite yönetimi kavramı kullanılmaktadır.

• Kalite çok boyutlu bir kavramdır.

• Bilgi sistemleri, kalite amaçlarına ulaşmak, standartlara uymak, müşteri beklentilerine göre değişiklikler yapmak, üretim zamanını azaltmak, tasarım ve üretimin kalite ve uygunluğunu artırmak için organizasyonlara yardımcı olur.

Bilgi sistemi geliştirme sürecini kavrayabilmek.

• Bilgi sistemi geliştirme süreci; analiz, tasarım, programlama, sınama, dönüştürme ve bakım yönetimi olmak üzere altı aşamadan oluşmaktadır.

Sistem geliştirme yaklaşımları ile ilgili alternatifleri açıklayabilmek.

• Alternatif sistem geliştirme yaklaşımları; geleneksel sistem yaşam çevrimi, prototiplendirme, uygulama yazılım paketleri, kullanıcı geliştirme, dış kaynaklardan yararlanma olarak sıralanabilir.

• Nesneye yönelik yazılım araçları ve hızlı uygulama geliştirme araçları sistem geliştirmeye yardımcı olan araçlardır.
Bilgi Sistemi Projelerinin Değeri, Uygulama Süreci ve Yönetimi

Bilgi sistemi projelerinin işletme için değerini anlayabilmek ve bu projeleri değerlendirebilmek

• Güçlü bir bilgi teknolojisi altyapısı, uzun dönemde işletme yaşamında önemli bir stratejik rol oynayabilir. En basit olarak, bilgi sistemleri işletmelerin ekonomik yaşamlarını sürdürebilmeleri için gereklidir.

• Bilgi sistemlerinin değerinin ve öneminin işletme tarafından anlaşılması, kullanılması açısından çok önemlidir. Bilgi sistemi projeleri, işletmelere kârlılık ve verimlilik açısından katkı sağladığı gibi aynı zamanda, müşterilere de düşük fiyatlı ve kaliteli ürün ve hizmetlerin sunulmasını da sağlamaktadır.

• Proje değerleme modelleri, uzun dönemli projelerden yatırım değerinin belirlenmesinde kullanılan bir çok teknikten birisidir. Proje değerleme, yeni kârlı, verimli yatırım projeleri araştırılmasını; bir yatırım önerisinin kabul edilmesinin etkilerini tahmin edebilmek için teknik ve pazarlamaya hatta yönetime ilişkin tüm etmenlerin incelenmesini; her yatırım önerisinin kâr sağlama potansiyelini belirlemek için ekonomik analiz yapılmasını içeren çok yönlü bir faaliyet olarak tanımlanabilir.

Bilgi sistemi sorunlarını ve uygulama sürecini tanımlayabilmek

• Bilgi sistemlerinin başarısızlığında rol oynayan temel sorun alanları şunlardır: tasarım, veri, maliyet ve işlemler.

• Sistemin gerçek tasarımı, temel işletme gereksinimlerini karşılamakta ya da işletme performansını geliştirmede başarısız olabilmektedir.

• Sistemdeki veri doğru ve tutarlı olmayabilir. Bazı kısımlardaki bilgi yanlış ya da belirsiz olabilir, ayrıca, işletme amaçlarına uygun düzenlenmemiş olabilir.

• Bazı sistemler tam yolunda işlemesine rağmen, bunların üretimle ilgili uygulamalarda kullanılması çok yüksek maliyetlere neden olabilir ya da sistem projelerinin tamamlanması çok maliyetli olabilir. Her iki durumda da, işletmeye sağlanan bilginin değerine karşılık fazla harcamalar geçerli neden olarak kabul edilmez.

• Sistem iyi çalışmayabilir. Bilgi işleme faaliyetinin yetersiz olması nedeniyle bilgi, zamanında ve etkin bir şekilde sağlanamayabilir. Sık sık yarıda kalan işler, tekrar faaliyetlerin artmasına ve bilginin yerine geç ya da hiç ulaşmamasına neden olabilir.

• Bilgi sistemi uygulama basamakları programlama, test etme, eğitim, dönüşüm ve dokümantasyondan oluşmaktadır.

Bilgi sistemi uygulama projelerine etki eden faktörleri açıklayabilmek

• Uygulama süreci genel olarak aşağıdaki faktörlerden etkilenir. Etkinin olumlu olması için yönetim uygulama sürecinde değişimi çok iyi analiz etmeli ve bu faktörleri göz önünde bulundurarak gerekli önlemleri almalıdır.

• Uygulama sürecinde kullanıcıların rolü

• Uygulama sürecinde yönetimin katkı düzeyi

• Uygulama projesinin risk ve güçlük düzeyi

• Uygulama sürecinde yönetim kalitesi

Bilgi sistemi uygulamalarında proje yönetim tekniklerini risk faktörlerini kavrayabilmek

• Büyük ölçekli projelerde, Kritik Yol Yöntemi, PERT, Gantt şemaları gibi proje yönetim tekniklerinden yararlanılabilir. Bu proje yönetim teknikleri yardımıyla darboğazlar belirlenerek proje bitiş süresini engellemeden gerekli önlemler alınabilir. Projenin maliyeti ve işlerin bitiş süreleri daha iyi kontrol edilerek, gerekli değişiklikler anında yapılabilir.

• Kritik Yol Yöntemi ve PERT, projelerin planlanması, çizelgelenmesi ve kontrolüne yardımcı olmak üzere tasarlanmış şebeke esaslı modellerdir. Bir proje her birinde zaman ve kaynak harcanan birbiriyle ilişkili faaliyetlerin bir araya getirilmesidir. Kritik Yol Yöntemi ve PERT’in amacı çizelgeleme faaliyetlerine analitik anlamlar kazandırmaktır.

• Bir projedeki tüm işler, işlerin öncelik sıraları ve tahmini tamamlanma süreleri bilindiği zaman bu proje ile ilgili çizelgeleme yapılabilir. Faaliyetler arası ilişkileri basit olan projeler için Gantt şemasının kullanımı uygun olmaktadır. Gantt şeması yatay zaman ekseni üzerinde her bir işin başlangıç ve bitiş sürelerini gösteren kalın çizgilerden oluşan bir şemadır. Bir işin başlangıç ve bitiş zamanı ya da programda olup olmadığı kolaylıkla görülebilmektedir.

Bilgi Yönetimi, Yapay Zeka ve Yönetim Kararlarının Desteklenmesi

Bilgi sistemi projelerinin işletme için değerini anlayabilmek ve bu projeleri değerlendirebilmek

• Güçlü bir bilgi teknolojisi altyapısı, uzun dönemde işletme yaşamında önemli bir stratejik rol oynayabilir. En basit olarak, bilgi sistemleri işletmelerin ekonomik yaşamlarını sürdürebilmeleri için gereklidir.

• Bilgi sistemlerinin değerinin ve öneminin işletme tarafından anlaşılması, kullanılması açısından çok önemlidir. Bilgi sistemi projeleri, işletmelere kârlılık ve verimlilik açısından katkı sağladığı gibi aynı zamanda, müşterilere de düşük fiyatlı ve kaliteli ürün ve hizmetlerin sunulmasını da sağlamaktadır.

• Proje değerleme modelleri, uzun dönemli projelerden yatırım değerinin belirlenmesinde kullanılan bir çok teknikten birisidir. Proje değerleme, yeni kârlı, verimli yatırım projeleri araştırılmasını; bir yatırım önerisinin kabul edilmesinin etkilerini tahmin edebilmek için teknik ve pazarlamaya hatta yönetime ilişkin tüm etmenlerin incelenmesini; her yatırım önerisinin kâr sağlama potansiyelini belirlemek için ekonomik analiz yapılmasını içeren çok yönlü bir faaliyet olarak tanımlanabilir.

Bilgi sistemi sorunlarını ve uygulama sürecini tanımlayabilmek

• Bilgi sistemlerinin başarısızlığında rol oynayan temel sorun alanları şunlardır: tasarım, veri, maliyet ve işlemler.

• Sistemin gerçek tasarımı, temel işletme gereksinimlerini karşılamakta ya da işletme performansını geliştirmede başarısız olabilmektedir.

• Sistemdeki veri doğru ve tutarlı olmayabilir. Bazı kısımlardaki bilgi yanlış ya da belirsiz olabilir, ayrıca, işletme amaçlarına uygun düzenlenmemiş olabilir.

• Bazı sistemler tam yolunda işlemesine rağmen, bunların üretimle ilgili uygulamalarda kullanılması çok yüksek maliyetlere neden olabilir ya da sistem projelerinin tamamlanması çok maliyetli olabilir. Her iki durumda da, işletmeye sağlanan bilginin değerine karşılık fazla harcamalar geçerli neden olarak kabul edilmez.

• Sistem iyi çalışmayabilir. Bilgi işleme faaliyetinin yetersiz olması nedeniyle bilgi, zamanında ve etkin bir şekilde sağlanamayabilir. Sık sık yarıda kalan işler, tekrar faaliyetlerin artmasına ve bilginin yerine geç ya da hiç ulaşmamasına neden olabilir.

• Bilgi sistemi uygulama basamakları programlama, test etme, eğitim, dönüşüm ve dokümantasyondan oluşmaktadır.

Bilgi sistemi uygulama projelerine etki eden faktörleri açıklayabilmek

• Uygulama süreci genel olarak aşağıdaki faktörlerden etkilenir. Etkinin olumlu olması için yönetim uygulama sürecinde değişimi çok iyi analiz etmeli ve bu faktörleri göz önünde bulundurarak gerekli önlemleri almalıdır.

• Uygulama sürecinde kullanıcıların rolü

• Uygulama sürecinde yönetimin katkı düzeyi

• Uygulama projesinin risk ve güçlük düzeyi

• Uygulama sürecinde yönetim kalitesi

Bilgi sistemi uygulamalarında proje yönetim tekniklerini risk faktörlerini kavrayabilmek

• Büyük ölçekli projelerde, Kritik Yol Yöntemi, PERT, Gantt şemaları gibi proje yönetim tekniklerinden yararlanılabilir. Bu proje yönetim teknikleri yardımıyla darboğazlar belirlenerek proje bitiş süresini engellemeden gerekli önlemler alınabilir. Projenin maliyeti ve işlerin bitiş süreleri daha iyi kontrol edilerek, gerekli değişiklikler anında yapılabilir.

• Kritik Yol Yöntemi ve PERT, projelerin planlanması, çizelgelenmesi ve kontrolüne yardımcı olmak üzere tasarlanmış şebeke esaslı modellerdir. Bir proje her birinde zaman ve kaynak harcanan birbiriyle ilişkili faaliyetlerin bir araya getirilmesidir. Kritik Yol Yöntemi ve PERT’in amacı çizelgeleme faaliyetlerine analitik anlamlar kazandırmaktır.

• Bir projedeki tüm işler, işlerin öncelik sıraları ve tahmini tamamlanma süreleri bilindiği zaman bu proje ile ilgili çizelgeleme yapılabilir. Faaliyetler arası ilişkileri basit olan projeler için Gantt şemasının kullanımı uygun olmaktadır. Gantt şeması yatay zaman ekseni üzerinde her bir işin başlangıç ve bitiş sürelerini gösteren kalın çizgilerden oluşan bir şemadır. Bir işin başlangıç ve bitiş zamanı ya da programda olup olmadığı kolaylıkla görülebilmektedir.

İlgili aramalar:

• yönetim bilgi sistemi konuları
• yatırım proje değerlendirme ders notları aofbulteni com
• aöf 2 sınıf kamu yönetim ders notları
• aöf işletme 3 sınıf yönetim bilgi sistemi ders notları
• aöf yönetim bilgi sistemi dersi özeti̇
• organizasyon bilgi sistemleri
• trt okul yönetim bilgisi
• yönetim bilgi sistemleri konular

Aöf Genel Muhasebe – Ticari Alacaklara Ait Muhasebe İşlemleri | Video

İlgili aramalar:

• açık öğretim fakültesi muhasebe uygulamaları videolu anlatım
• genel muhasebe 2 videolu anlatım
• genel muhasebe konu anlatımı video
• genel muhasebe video anlatımı
• muhasebe dersleri video anlatımlı
• muhasebe uygulamaları video izle
• muhasebe video ders anlatımı
• önmuhasebe sınav soruları
• temel muhasebe konu anlatımlı video

Muhasebe Uygulamaları Ünite 18 – Şirketlerde Birleşme, Tür Değişme

ÜNİTE 18 ŞİRKETLERDE BİRLEŞME TÜR DEĞİŞTİRME
BİRLEŞME:2 yada daha fazla şirketin bir araya gelerek tek bir şirket oluşturmasına birleşme denir.
Birleşme nedenleri şunlardır: 1-Rekabeti yoketmek 2-Büyük sermaye elde etmek 3- Girdi akışını kolaylamak
2 tür birleşme vardır:
1-Yeni şirket kurma: Birleşen şirketlerin hukuksal yapısı son bulur.Yeni isim bünyesinde devam edilir.
2-Katılma yoluyla : Katılım yapan şirketlerin hukuksal yapısı biter,katılınan şirkette devam edilir.
Birleşme koşulları:
1-Birleşilen şirketler aynı türden olmalıdır.
2-Birleşen şirketler ayrı ayrı birleşme kararı alır.
3-Örnek bir bilanço ile borçlarını nasıl ödeyeceklerine dair beyanname düzenlemelidir.
birleşme süreci:
1-Birleşme müzakereleri:Birleşmelerin türü,değişim koşulları,pay dağılımı ve taraflara yüklenecek borç ve yükümlülükler tartışılır.
2-Birleşme sözleşmesi:Sözleşmede ortakların ünvanı,şirketin esas sermayesi,ortakların pay tutarları,taraflara yüklenilen borç ve yükümlülükler ile değişim ölçü ve oranları yeralır.
3-Birleşmenin karara bağlanması
4-Bilançoların ilanı
TÜR DEĞİŞTİRME :Mevcut bir şirketin başka bir şirkete dönüşerek hukuksal anlamda şekil değiştirmesine tür değiştirme denir.
Şahıs şirketinde tür değiştirme:Bir kollektif şti komandit şti.ne,komandit kolektife tasfiye edilmeden dönüşebilir.Bunun için ortakların oybirliği ile karar alması gerekir.Örnek bir bilanço düzenlenir,mahkemeden onay alınır ve tescil ilanı yapılır.
Sermaye şirketinde tür değiştirme:Anonim ve limited şirket birbirine tasfiye olmadan dönüşebilir

İlgili aramalar:

• aöf muhasebe uygulamaları dersi notları
• limited şirketin birleşmesi
• şirket birleşme muhasebe kayıtları
• şirket birleşmeleri muhasebesi
• şirket birleşmelerinin muhasebeleştirilmesi
• şirket birleşmesi uygulama
• şirketlerin tür değiştirmesi

Muhasebe Uygulamaları Ünite 13 – Komandit Şirket

ÜNİTE 13 KOMANDİT ŞİRKET

Komandit şti: Ticari bir işletmeyi ticari bir ünvan altında işletmek amacıyla kurulan ve şirket ortaklarından bazılarının sorumluluğunun sermaye payları ile sınırlandırılmış olan şirkettir.Kollektif şti gibidir; farkı ise ortak yapısıdır.
2 Tür ortak vardır:
1-Komandite: Sorumluluğu sınırlandırılmamış gerçek kişi ortaktır..Geliri Ticari kazançtır.
2-Komanditer:Sorumluluğu sınırlı gerçek kişi yada tüzel kişidir,kazancı menkul sermaye iradıdır.
Özellikleri:
Ticari ünvanda komandite ortağın adı ve soyadı yeralır.
Komanditer ortak emek ve ticari itibar olarak sermaye koyamaz.
Temsil ve Yönetim komandite ortağa aittir.
Komanditer ortak denetleme yetkisine sahiptir.
Komanditer ortağın sermayesi azalmışsa eksiklik tamamlanana kadar kar ve faiz isteyemez.
Komanditenin kazancı ticari kazanç, komanditerin kazancı menkul sermaye iradıdır.
Yevmiye kayıtları :Komandit şti de kuruluş, sermaye artış ve azalış, kar zarar dağıtım işlemleri kollektif şti. ile aynıdır.
1- Kuruluş :
———————————– ————————————-
Ödenmemiş sermaye Kasa
Sermaye Ödenmemiş Sermaye
———————————- ————————————–
Sermaye artırım : Kuruluş işlemi ile aynıdır.
Sermaye azaltımı:
——————————— —————————–
Sermaye Ortaklara borçlar
Ortaklara Borçlar kasa
——————————— —————————
Kar dağıtımı :————————- ————————————
Dönem net karı Ortaklara borçlar
Ortaklara borçlar kasa
—————————– ————————————–
Zarar dağıtımı:————————– ——————————-
Ortaktan alacaklar Kasa
Dönem net zararı Ortaktan alacaklar
——————————– ———————————

İlgili aramalar:

• 2 sınıf muhasebe uygulamaları vize soruları
• trt okul muhasebe uygulamaları bu
• trt okul muhasebesi uygulamaları

Muhasebe Uygulamaları Ünite 11 – Kollektif ŞTİ ve Sermaye Değişiklikleri

ÜNİTE – 11 KOLLEKTİF ŞTİ KURULUŞU VE SERMAYE DEĞİŞİKLİKLERİ

Kolektif şti: Ticari bir işletmeyi ticari bir unvan altında işletmek amacıyla gerçek kişilerce kurulan ve ortaklarının sorumluluğu sınırlandırılmamış olan şirkettir.Tüzel kişiler kuramaz ve ortakta olamaz.
Kuruluş işlemleri sırayla şöyledir:
Yazılı bir sözleşme hazırlanır
Sözleşme tüm ortaklarca imzalanır.
Sözleşme notere onaylatılır.
Ticaret siciline kayıt yaptırılır.(en geç 15 gün içerisinde)

Ticaret sicile başvuruda istenen evraklar:
Şirket sözleşmesi
Ticari durum tasdiknamesi
Ortakların nüfus cüzdan suretleri ve ikametgah senetleri
İmza sirküleri
Ehliyet belgesi (medeni haklardan yararlanma)

Tescil ve ilanla tüzel kişilik kazanan şirket 1 ay içerisinde şu kurumlara başvurmalıdır:
Vergi Dairesine 2- SSK.ya(işçi çalıştıracaksa) 3- Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne
Not: Kollektif şti ünvanında ortaklardan birinin adı veya soyadı yeralmalıdır.Kanuni mukavelelere göre kurulmayan kollektif şti. adi şirket sayılır.Borçlar Kanunu uygulanır.

Kuruluş işlemlerinin muhasebesi:
Şu defterleri tutarlar: 1-Yevmiye 2- kebir 3- kasa 4-envanter 5- kambiyo senetleri defteri

Kuruluş yevmiye kayıtları 2 aşamadan oluşur:
Sermayenin taahhüdü 2- Sermaye taahhüdünün yerine getirilmesi
———————————–
Ödenmemiş sermaye
Sermaye
———————————– SERMAYE TAAHHÜT KAYDI
Kasa
Ödenmemiş Sermaye
———————————–SERMAYE TAAHHÜDÜNÜ YERİNE GETİRME KAYDI

A-)SERMAYE ARTIRIMI VE KAYDI
Sermayedeki değişikliklerin tescil ve ilanı zorunludur.
Şu nedenlerle artırım yapılır:
Kuruluş sırasında gerekli sermaye miktarı eksik hesaplanmış olabilir.
Şirket iş hacmini genişletmeye karar vermiş olabilir.
Enflasyon nedeniyle sermaye yetersiz kalmış olabilir.
Yanlış yatırım politikaları sermayeyi olumsuz etkilemiş olabilir.

Sermaye artırımı şu yollarla yapılır:
Mevcut ortakların sermaye payları artırılır.
Yeni ortak alınır.
Başka bir şirketle birleşilir.

Yevmiye kaydı: Sermaye taahhüdü ve taahhüdü yerine getirme kaydı ile aynıdır.
————————————– ————————————-
Ödenmemiş sermaye Kasa
Sermaye Ödenmemiş Sermaye
————————————— ————————————–

B-)SERMAYE AZALTIMI VE KAYDI
Sermayedeki değişikliklerin tescil ve ilanı zorunludur.
Şu nedenlerle azaltılır:
Kuruluş sırasında gerekli sermaye miktarı fazla hesaplanmış olabilir.
Şirket zarar etmiş bu zararı ortaklar karşılamamış olabilir.
Şirketten ortak ayrılmış yada ortak çıkarılmış olabilir.

Şu yöntemlerle sermaye azaltılır:
Mevcut ortakların sermaye payı azaltılır.
Ortak çıkarılır yada ortak ayrılır.

Yevmiye kaydı: 2 kayıt yapılır: 1- Azaltım taahhüt edilir 2-Azaltım yapılır.
——————————– ————————————-
Sermaye Ortaklara Borçlar
Ortaklara Borçlar Kasa
——————————– ————————————–
Azaltım taahhüdü Azaltımın yerine getirilişi

İlgili aramalar:

• açık öğretim fakültesi muhasebe uygulamaları
• muhasebe uygulamaları vize konu

« Önceki Sayfa — Sonraki Sayfa »